1656, Μαδρίτη, Ισπανία. Ο ζωγράφος Diego Velázquez, πλέον, μέλος της αυλής του βασιλιά Φιλίππου Δ’, δημιουργεί τις Las Meninas. Δίχως, φυσικά, να γνωρίζει ότι ο πίνακας αυτός επρόκειτο να αποτελέσει το απόγειο της καριέρας του. Κεντρική φιγούρα του Μπαρόκ κινήματος και του χρυσού αιώνα της Ισπανίας (Siglo de Oro), αντικατοπτρίζει, στα έργα του, τις τάσεις της εποχής του, αλλά και πολλά παραπάνω. Πρόκειται για μία αναζήτηση της πραγματικής και καθημερινής ζωής, μία απεικόνιση που μπορεί να απευθυνθεί όχι μόνο στη μορφωμένη ελίτ, αλλά και στον απλό άνθρωπο του 17ου αιώνα. Όλα αυτά σε έναν καμβά έκτασης 318 x 276 εκατοστών.
Το περιεχόμενο
Στον πίνακα Las Meninas, ή, όπως αποδίδεται στα ελληνικά «Δεσποινίδες των Τιμών», παρατηρείται ένα στιγμιότυπο της βασιλικής ζωής. Στο κέντρο του βρίσκεται η πριγκίπισσα Μαργαρίτα Θηρεσία της Ισπανίας, η μοναδική τότε νόμιμη απόγονος του βασιλιά Φιλίππου Δ’. Γύρω της βρίσκονται υπηρέτες, ένας σκύλος, νάνοι και άλλα μέλη της βασιλικής αυλής, αλλά και ο ίδιος ο ζωγράφος Velázquez επί το έργον. Στο βάθος του πίνακα, ένας άνθρωπος έτοιμος να αποχωρήσει από τη σκηνή.
Το ιστορικό πλαίσιο
Η απεικόνιση αυτή γίνεται ακόμα πιο ενδιαφέρουσα, αν λάβει κανείς υπόψιν την χρονική περίοδο της δημιουργίας της. Βρισκόμαστε σε μια περίοδο όπου η Ισπανία έχει μόλις ηττηθεί στον Τριακονταετή Πόλεμο, μια σύρραξη μεταξύ των τότε μεγάλων δυνάμεων της Ευρώπης. Παρά τη γενικότερη παρακμή, ύφεση και δυσκολία που επικρατούσε, ο πίνακας παρουσιάζει τη ζωή υπό ένα ιδεαλιστικό φως. Οι αγώνες του βασιλείου βρίσκονται εκτός κάδρου. Η ίδια η πριγκίπισσα αντανακλά τη φωτεινότητα και την αισιοδοξία του πίνακα. Ακόμα και το βασιλικό ζεύγος, που καθρεφτίζεται στο βάθος του πίνακα, παρουσιάζεται νέο, χάρη στην θολότητα του καθρέφτη. Υπό αυτό το πρίσμα, το Las Meninas μπορεί να λάβει πολιτική χροιά.
Ο καθρέφτης
Ας εστιάσουμε, όμως, λίγο περισσότερο στον καθρέφτη αυτό. Ο Φίλιππος Δ’ και η σύζυγός του αντικατοπτρίζονται ξεκάθαρα. Που υποτίθεται, όμως, ότι βρίσκονται στον χώρο; Είναι μήπως τα αντικείμενα στον πίνακα του ίδιου του ζωγράφου στα δεξιά; Κι όμως, ο Velázquez δεν ζωγράφισε ποτέ το ζεύγος. Ή μήπως είναι οι ίδιοι οι παρατηρητές του Las Meninas; Ίσως το πραγματικό επίκεντρο του πίνακα είναι το ίδιο το κοινό του. Ίσως η ζωγραφιά προοριζόταν για τα μάτια του βασιλικού ζεύγους. Οι ιστορικοί της τέχνης διχάζονται.
Ο πίνακας μέσα στον πίνακα
Συζήτηση έχει, επίσης, προκαλέσει ο πίνακας του ζωγράφου, στην αριστερή γωνία, τον οποίο ζωγραφίζει ο ίδιος ο Velázquez. Όντας στραμμένος πλάγια, με έναν τρόπο που είναι εν μέρει μόνο εμφανής, δίνει μια τρισδιάστατη αίσθηση στο Las Meninas. Ο θεατής αισθάνεται ότι βρίσκεται στη δράση, παίρνει μέρος στα γεγονότα. Η πόρτα στο βάθος ενισχύει αυτή την αίσθηση του τρισδιάστατου χώρου, στον οποίο μπορεί κανείς να περπατήσει. Τι θα μπορούσε να απεικονίζει όμως; Τον Φίλιππο Δ’ και τη σύζυγό του όπως φαίνονται στον καθρέφτη; Ή την ίδια τη δημιουργία του Las Meninas;
Τελευταίες σκέψεις
Το έργο αποτελεί έναν από τους πιο πολυσυζητημένους πίνακες στην ιστορία της τέχνης. Η περιπλοκότητα και ταυτόχρονα η απλότητα της σκηνής που διαδραματίζεται, ο αμφιλεγόμενος χώρος και τα ερωτήματα γύρω από τις αντανακλάσεις και τους πίνακες που παρουσιάζονται, έχουν εμπνεύσει πολυάριθμες και ριζικά αντίθετες μεταξύ τους ερμηνείες. Ο πίνακας σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο του Πράδο.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για αυτό το άρθρο:
- Why is this painting so captivating? Ανακτήθηκε από TED-Ed.
- Velázquez, Las Meninas. Ανακτήθηκε από khanacademy.org.
- Las Meninas – The Collection. Ανακτήθηκε από museodelprado.es.
- Β. Πετρίδου, Ο. Ζιρώ, Τέχνες και αρχιτεκτονική από την αναγέννηση έως τον 21ο αιώνα.
