Η επέτειος της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 είναι ημέρα εθνικής υπερηφάνειας και παλιγγενεσίας. Η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης εορτάζεται μόλις λίγες ημέρες πριν, με εμπνευστή τον Έλληνα ποιητή Μιχαήλ Μήτρα. Ο συνδυασμός επανάστασης και ποίησης γεννά το ερώτημα: ποιος είναι ο ρόλος της ποίησης στην ένοπλη εξέγερση την οποία διεξήγαγαν οι επαναστατημένοι Έλληνες εναντίον του οθωμανικού στρατού με σκοπό την αποτίναξη της οθωμανικής κυριαρχίας και τη δημιουργία ανεξάρτητου κράτους;
Η τέχνη της ποίησης ως η παλαιότερη μορφή τέχνης του λόγου, μελετάται από ιστορικούς ανά τους αιώνες με σκοπό να δώσει πληροφορίες για την κοινωνική, πολιτική και οικονομική ζωή του κάθε τόπου. Παρακάτω θα αναζητήσουμε το ρόλο της ποίησης ως πηγή αφύπνισης των υπόδουλων Ελλήνων.
Ρήγας Βελεστινλής (Φεραίος)
Ο Θούριος είναι πατριωτικός ύμνος, έργο του Ρήγα Βελεστινλή, τον οποίο είχε γράψει το 1917 και τραγουδούσε σε συγκεντρώσεις με σκοπό να ξεσηκώσει τους Έλληνες.
Πρόκειται για έμμετρο κείμενο με πολλά στοιχεία αφηγηματικότητας. Για να τιτλοφορήσει το κείμενο αυτό, επιλέγει το αρχαιοελληνικό θούριος που σημαίνει ορμητικός, μαινόμενος, πολεμικός, για να προσδιορίσει την ψυχική διάθεση που επιδιώκει να καλλιεργήσει με αυτό. Στην επιλογή του τίτλου του επαναστατικού ύμνου, διαφαίνεται η εσωτερική συνάφεια του έργου του με το ιδεολογικό κλίμα του επαναστατικού κλασικισμού της εποχής του.
Μεγαλεπήβολος και ξεκάθαρος αποτυπώνεται στο Θούριο ο ρόλος της ποίησης που επιδιώκει να εμψυχώσει τους σκλαβωμένους Έλληνες.
Αδαμάντιος Κοραής
Ο Αδαμάντιος Κοραής θεωρείται πρωτεργάτης του Νεοελληνικού Διαφωτισμού και δάσκαλος του Γένους.
Οι κύριοι τομείς στους οποίους έγινε εμφανής ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός είναι η στροφή στη παιδεία, η μελέτη των κλασικών κειμένων, η γλώσσα. Επίσης υπήρξε σημαντικός για τη διαμόρφωση της εθνικής συνείδησης, τον προσανατολισμό προς την απελευθέρωση της Ελλάδας και την εγκατάλειψη της μοιρολατρικής στάσης όσον αφορά τη θέση του Έλληνα υπό τον τουρκικό ζυγό.
Με τα φλογερά του συγγράμματα θέτει τον εαυτό του στην υπηρεσία της υπόδουλης πατρίδας για τη διαμόρφωση της πεποίθησης για ελευθερία.
Ανδρέας Κάλβος
Ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές και έγινε ο ποιητής της επανάστασης του 1821. Μέσα από τους στίχους του εξυμνεί τους ήρωες, θρηνεί τα αθώα θύματα. Άλλοτε καταφέρεται κατά των τυράννων αλλά προπάντων παροτρύνει για συνέχιση του αγώνα. Δηλωτικοί οι τίτλοι μερικών οδών: Εις δόξαν, Εις τον Ιερόν Λόχον, Εις Χίον, Εις Πάργαν, Εις Ελευθερίαν κ.α..
Στην πρώτη στροφή της ωδής “Εις Σάμον” ο Κάλβος έγραψε τους αθάνατους στίχους :
“Όσοι το χάλκεον χέρι
βαρύ του φόβου αισθάνονται
ζυγόν δουλειάς ας έχωσι
θέλει αρετήν και τόλμη η ελευθερία”
Καταλυτικός ο ρόλος της ποίησης διαμορφώνει την εθνική ομοψυχία και συνείδηση.
Δημοτική Ποίηση
Η δημοτική ποίηση έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στις καρδιές των υπόδουλων Ελλήνων από τους πρώτους κιόλας χρόνους της σκλαβιάς ως την επανάσταση και την απελευθέρωση.
Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά και στον πρόλογο του βιβλίου, “Η ποίηση της Ελληνικής Επανάστασης” του 1821,Κώστας Σταμάτης, εκδόσεις ‘Πατάκης’ “η μπαρούτη και η ποίηση ποτέ δεν βρέθηκαν εγγύτερα στον ήλιο της ελευθερίας, αφού ξέσπασε η πιο αδιανόητη επανάσταση που μπορούσε τότε να ακουστεί και να μαθευτεί στον κόσμο: να διώξουμε όλη την Τουρκιά ή να χαθούμε ούλοι(δημοτικό τραγούδι)….”
Διαφαίνεται ξεκάθαρα ο ενωτικός ρόλος της ποίησης από άκρη σε άκρη της Ελλάδας, ο οποίος κράτησε ζωντανό το εθνικό αίσθημα για απελευθέρωση και δικαιοσύνη για τετρακόσια χρόνια. Ο εθνικός μας ποιητής, Διονύσιος Σολωμός, εμπνέεται από τον επαναστατικό αγώνα και γράφει τον “Ύμνο εις την Ελευθερίαν” το 1823, με θέμα τους αγώνες του ελληνικού λαού για την ελευθερία από τον Τούρκο κατακτητή.
Πηγές άρθρου
Ελληνική επανάσταση του 1821. Ανακτήθηκε από: el.wikipedia.org (τελευταία πρόσβαση 18/03/2021)
Θούριος. Ανακτήθηκε από: el.wikipedia.org (τελευταία πρόσβαση 18/03/2021)
Αδαμάντιος Κοραής και η αφύπνιση της ελληνικής συνείδησης. Ανακτήθηκε από: neoskosmos.com(τελευταία πρόσβαση 18/03/2021)
Αδαμάντιος Κοραής. Ανακτήθηκε από: el.wikipedia.org (τελευταία πρόσβαση 18/03/2021 )
Η ελληνική επανάσταση μέσα από την ποίηση. Ανακτήθηκε από: kleonikikleio.wordpress.com/2014/03/24/%CE%B7 (τελευταία πρόσβαση 18/03/2021)
Ανδρέας Κάλβος: «Τα χέρια σας απλώνετε τραβήξτε τα οπίσω». Ανακτήθηκε από: https://www.imerodromos.gr/andreas-kalvos-ta-cheria-sas-aplonete-travixete-ta-opiso/(τελευταία πρόσβαση 18/03/2021)
Σταμάτης Κώστας,”Η ποίηση της ελληνικής επανάστασης 1821″ Εκδόσεις Πατάκη, 2020. Ανακτήθηκε από: https://www.patakis.gr/product/644229/vivlia-logotexnia-ellhnikh-logotexnia/H-poihsh-ths-ellhnikhs-epanastashs-1821/ (τελευταία πρόσβαση 18/03/2021)
