“Ο καλλιτέχνης εκφράζεται με τις πληγές της εποχής του” είπε ο Γιάννης Μόραλης λίγο πριν την πρώτη τιμητική αναδρομική του έκθεση από την Εθνική Πινακοθήκη το 1988. Ανθρωποκεντρικός, κλασσικός και ελληνικός, ο Μόραλης στιγμάτισε τον εικαστικό κόσμο, πυκνώνοντας νοήματα και δημιουργώντας με “θέα” τη ζωή του.
Η μετάβαση από την Άρτα -όπου γεννήθηκε το 1916- στην Αθήνα έγινε μόλις στην πρώτη δεκαετία της ζωής του και η ένταξή του στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, φυσικά, ακολούθησε σχεδόν αμέσως. Αρχικά σαν κυριακάτικη ενασχόληση με τον εξίσου καλλιτεχνικό πατέρα του και στη συνέχεια ως φοιτητής, η Σχολή χάρισε στον νεαρό Γιάννη Μόραλη πλήθος διακρίσεων και τον οδήγησε στα καλλιτεχνικά εργαστήρια των μεγάλων “δασκάλων” της εποχής (Παρθένης, Κεφαλληνός κ.α.), αλλά και στο Παρίσι, όπου στους “δασκάλους” του προστέθηκαν ο Πικάσο, ο Ματίς, ο Μπρακ και ο Γκρέκο. Η ξαφνική και αναπόφευκτη επιστροφή του στην Ελλάδα με το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου το 1939 εγκαινίασε την πρώτη -μη μαθητική- περίοδο της δημιουργίας του, την περίοδο των “ανάγλυφων” πορτραίτων (δεν συμπαθούσε τα τοπία), ενώ παράλληλα του χάρισε έναν γιο -από τη δεύτερη σύζυγό του Αγλαϊα Λυμπεράκη- και τιμητικές διακρίσεις σε πανελλήνιες εκθέσεις. Η δεκαετία του 40 έκλεισε με την ίδρυση της δικής του καλλιτεχνικής ομάδας (“Αρμός”) μαζί με τους συναδέλφους και φίλους του Τσαρούχη, Γκίκα, Νικολάου κ.α.
Η επόμενη δεκαετία βρήκε τον Γιάννη Μόραλη να προβληματίζεται -στη ζωγραφική και τη γλυπτική- με τη μορφή του ανθρώπινου σώματος, εξισορροπώντας το “γήινο” και το “πνευματικό” με τη χρήση του φωτός και με γεωμετρικές πινελιές. Δελεάστηκε με τη σκηνογραφία και συνεργάστηκε επιτυχώς με το Ελληνικό Χορόδραμα, τη σκηνή του Καρόλου Κουν και αργότερα με το Εθνικό Θέατρο. Εξίσου καταλυτική για την καριέρα του αποτέλεσε η συμμετοχή του στην Μπιενάλε της Βενετίας, η ανάληψη θέσης τακτικού καθηγητή στην ΑΣΚΤ, καθώς και οι πρώτες ατομικές εκθέσεις του. Η πλαστικότητα, το “στρογγυλό”, η σύλληψη των αντιθέτων, ο έρωτας και ο θάνατος άρχισαν να κυριαρχούν στο έργο του Γιάννη Μόραλη. Πάντα σεβόμενος το κλασσικό, παρά την μοντέρνα οπτική του, ο Μόραλης έφερε σε επαφή την τέχνη του με την ποίηση, συμπληρώνοντας με την ξεχωριστή του “γλώσσα” το “Άξιον Εστί” του Ελύτη και τα “Ποιήματα” του Σεφέρη.
Οι τιμητικές βραβεύσεις (Ακαδημία Αθηνών, Δήμος Αθηνών) και εκθέσεις συνεχίστηκαν μέχρι το θάνατό του (2009) και συνεχίζονται ακόμα. Το Μουσείο Μπενάκη, η Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλέξανδρου Σούτσου, το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης και η Γκαλερί Ζουμπουλάκη προσφέρουν στο κοινό, έως τις αρχές του νέου έτους, περίπου 400 εκθέματα, οργανωμένα θεματικά και χρονολογικά, σε μία τιμητική έκθεση αφιερωμένη στο Γιάννη Μόραλη (Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς 138). Πρόκειται για μία καλοστημένη καλλιτεχνική σύμπραξη που σκιαγραφεί και επιτρέπει στον θεατή να “βιώσει” τον στοχασμό και τις ανησυχίες του Μόραλη, χωρίς φλυαρίες και υπεραναλυτικές ερμηνείες, τις οποίες εξάλλου απεχθανόταν και ο ίδιος. Σε μία χώρα όπου η τέχνη δεν είναι κάτι το αυτονόητο, με Εθνική Πινακοθήκη “υπό ανακαίνιση” πάνω από μία πενταετία, τέτοιες ελπιδοφόρες πρωτοβουλίες με εκπλήσσουν θετικά και τις συνιστώ ανεπιφύλακτα.
