Γαλλία, αρχές του 18ου αιώνα. Ο “ήλιος” του βασιλιά ΙΔ’ δύει το 1715, ωθώντας την αριστοκρατική κοινωνία από το παλάτι των Βερσαλλιών, πίσω στο κοντινό Παρίσι. Νέο κεφάλαιο στη ζωή τους σημαίνει και ανανέωση του προσωπικού τους χώρου. Απομακρυνόμαστε από το μεγαλοπρεπές και σοβαρό Μπαρόκ, που κυριαρχούσε εκείνη την εποχή στην τέχνη, την εποχή της Όψιμης Αναγέννησης, και φτάνουμε σε έναν νέο τρόπο έκφρασης, το Ροκοκό, που κατακλύζει την τέχνη με τις εκλεπτυσμένες γραμμές του, τα παστέλ χρώματα, τα αστραφτερά υφάσματα και τις πολύτιμες λίθους. Τι σημαίνει, άραγε, Ροκοκό; Προέρχεται από την γαλλική λέξη «rocaille» που σημαίνει κοχύλι. Αν και στην αρχή ο τίτλος δόθηκε περιφρονητικά, ωστόσο, δεν απέχει από την πραγματικότητα καθώς οι μικρές πέτρες και οι αχιβάδες ήταν πλέον μέρος της εσωτερικής διακόσμησης.
Το Ροκοκό τείνει να μην μας μένει έντονα στην μνήμη καθώς αποτελεί ένα βραχύβιο καλλιτεχνικό ρεύμα «στριμωγμένο» ανάμεσα στα περισσότερο γνωστά ρεύματα του Μπαρόκ που προηγούνταν και του Νεοκλασικισμού που έπεται. Το Ροκοκό, ξεκινώντας από τη διακόσμηση, γρήγορα επηρέασε και άλλες τέχνες όπως την αρχιτεκτονική, τη ζωγραφική και την γλυπτική, χωρίς να περάσει την ισχύ του σε θρησκευτικά ή σε περισσότερα δημόσια κτήρια της Γαλλίας. Η αντίθεση με το Μπαρόκ, ίσως επειδή η μία τέχνη διαδέχεται την άλλη, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως αντίδραση: αντίδραση στο μεγαλοπρεπές και σοβαρό αρσενικό στίγμα με την υιοθέτηση στοιχείων πιο λεπτεπίλεπτων και γυναικείων χαρακτηριστικών.
Ζωγραφική αλά Ροκοκό
Ως πατέρας του Ροκοκό θεωρείται ο Αντουάν Βαττώ. Γεννημένος στην Φλάνδρα, ζει στο Παρίσι, οπού πεθαίνει μόλις στην ηλικία των 37 ετών. Αρχικά ασχολείται με την διακόσμηση, ωστόσο, αφήνει το στίγμα του μέσα από τις ελαιογραφίες του και τα φυσικά τοπία. Εισάγει το θέμα των Ερωτικών Γιορτών και συνήθως απεικονίζει νεαρά βλαστάρια της αριστοκρατίας, ενδεδυμένα με πλούσια και αστραφτερά ρούχα κατά τις αποδράσεις τους στην εξοχή. Από τον Βαττώ δεν θα μας λείψουν και πίνακες με την θεματική τους επηρεασμένη από τον μαγικό χώρο του θεάτρου.
Ο Φρανσουά Μπουσέ, ζωγράφος και χαράκτης, εκφράζεται παρομοίως. Επενδύει και εκείνος σε ερωτικά θέματα και στη μυθολογία. Μάλιστα, το 1765, γίνεται και ο επίσημος ζωγράφος του Βασιλιά Λουδοβίκου IE’.
Στον Ζαν Ονορέ Φραγκονάρ, ο έρωτας λαμβάνει την πιο τρελή εκδοχή του. Ο πίνακας του «Η Κούνια» μπορεί να ερμηνευτεί ως η συνομωσία ενός ζευγαριού νέων, όπου έχουν βάλει έναν μεγαλύτερο σε ηλικία κύριο να δίνει ώθηση στη νεαρή δεσποινίδα που κάνει κούνια, ενώ ο νεαρός, κρυμμένος από την άλλη πλευρά, μπορεί να κοιτάζει μέσα από τη φούστα του φορέματος της. Ο συγκεκριμένος πίνακας με τον ανάλαφρο ερωτισμό, τα όμορφα ρούχα της νεαρής κοπέλας και τον τρόπο που απεικονίζει την φύση, συνοψίζει τα χαρακτηριστικά που εντοπίζουμε στη ζωγραφική του Ροκοκό.
La Fin
Μέσα του 18ου αιώνα, ένας νέος τρόπος σκέψης και αντίληψης των πραγμάτων αναδύεται. Βρισκόμαστε, πια, στην αρχή του Διαφωτισμού, το κίνημα εκείνο που ξεχώρισε το Παρίσι και τη Γαλλία και τους έδωσε μια εξέχουσα θέση στον κόσμο. Στην τέχνη θα ακολουθηθεί ο Νεοκλασικισμός, ο οποίος αν και συνυπάρχει κάποιο διάστημα με το Ροκοκό, κυριαρχεί εντελώς. Το Ροκοκό, μάλιστα, θα βρεθεί στο στόχαστρο των κριτικών της τέχνης και θα κατηγορηθεί για την επιπολαιότητα του και τα επιφανειακά θέματα του. Το επίκεντρο φεύγει από την άπληστη αριστοκρατία, τους “λίγους” και την ανάλαφρη ζωή τους και μετατοπίζεται στη νόηση και στο άτομο.
Ίσως ως καλλιτεχνική έκφραση να μην είχε τη δυνατότητα να αλλάξει τον κόσμο – και μάλλον δεν σκόπευε σε αυτό- ωστόσο, δε σταματά να αποτελεί κομμάτι της ιστορίας και μια καθ’ όλα ευχάριστη αισθητικά τεχνοτροπία. Καθόλου τυχαίο που εκείνη την εποχή η πορσελάνη αρχίζει να γίνεται το αγαπημένο και πιο εξεζητημένο υλικό στην Ευρώπη.
Πηγές:
https://www.khanacademy.org/humanities/renaissance-reformation/rococo-neoclassicism/rococo/a/a-beginners-guide-to-rococo-art
https://www.artmag.gr/art-history/art-history/item/405-rococo
