Το Φρούριο Ιτζεδίν συνιστά ένα οθωμανικό φρούριο, η οικοδόμηση του οποίου ολοκληρώθηκε το 1875. Βρίσκεται 15 χιλιόμετρα από το κέντρο της πόλης των Χανίων και αποτελούσε ένα ισχυρό στρατιωτικό οχυρό, ειδικότερα στο τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα μέχρι την ανακήρυξη της “Κρητικής Πολιτείας” και την οριστική αποχώρηση των οθωμανικών στρατευμάτων στις 22 Νοεμβρίου 1898. Ο κομβικός του ρόλος ήταν φανερός και στην οργάνωση της άμυνας του <<Αυτοκρατορικού Ναυστάθμου της Μεσογείου>>. Στη διάρκεια του 20ου αιώνα αξιοποιήθηκε ως φυλακή ποινικών και πολιτικών κρατουμένων και συνδέθηκε επίσης, με το μαρτύριο εκατοντάδων κομμουνιστών και δημοκρατικών πολιτών, οι οποίοι είχαν αγωνιστεί για τη δημοκρατία και την ελευθερία.
Οι κρατούμενοι
Το Φρούριο Ιτζεδίν φυλάκισε αρκετές γνωστές προσωπικότητες, όπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος είχε μάλιστα εισηγηθεί τη σύσταση και τη λειτουργία του το 1901. Εντούτοις, εξέτισε ποινή επταήμερης φυλάκισης μετά τη ρήξη του με τον Πρίγκιπα Γεώργιο και την αποπομπή του από την κυβέρνηση της “Κρητικής Πολιτείας” τον Σεπτέμβριο του 1903. Εκτός από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, στο φρούριο είχε φυλακιστεί και ο Θεόδωρος Πάγκαλος για περίπου δύο χρόνια, ύστερα από την ανατροπή του από τον στρατηγό Γεώργιο Κονδύλη τον Αύγουστο του 1926.
Η πλειοψηφία, ωστόσο, των ανθρώπων που φυλακίστηκαν στο οχυρό Ιτζεδίν ήταν κομμουνιστές και δημοκρατικοί πολίτες. Οι συνθήκες ως επί το πλείστον ήταν άθλιες, με αποτέλεσμα να σχηματιστεί μια ομάδα, η Ομάδα Συμβίωσης Πολιτικών Κρατουμένων (Ο.Σ.Π.Κ.) ή αλλιώς κολεκτίβα για την καταπολέμηση αυτών. Κύριες αρμοδιότητες της συγκεκριμένης ομάδας ήταν ο αγώνας της μεταφοράς των αρρώστων σε νοσοκομεία, η κατάργηση του “θόλου”, του ξύλου ή του αλυσοδεσίματος, η μη κατακράτηση των γραμμάτων των φυλακισμένων, όπως επίσης και το ελεύθερο επισκεπτήριο και άλλα δικαιώματα των φυλακισμένων.
Η βασανιστική καθημερινότητα
Η καθημερινότητα των φυλακισμένων στο φρούριο ήταν σκληρή και βασανιστική. Το πόσιμο νερό ήταν ακατάλληλο και περιορισμένης ποσότητας, η στενότητα του χώρου διαμονής ήταν αποπνικτική και τα τρόφιμα τις περισσότερες φορές ήταν σάπια. Επίσης, οι κρατούμενοι υφίσταντο αρκετές στερήσεις επισκεπτηρίου και αλληλογραφίας, εκβιασμούς ή και συχνό κλείσιμο στην απομόνωση. Επιπλέον, οι εσωτερικοί χώροι εκτός από στενοί, διέθεταν ελλιπή φωτισμό και ανύπαρκτη μόνωση στους τοίχους. Οι κρατούμενοι, επιπρόσθετα, δέχονταν την κακομεταχείριση και στο θέμα της ιατρικής και της φαρμακευτικής περίθαλψης κάτω από ένα καθεστώς διακρίσεων, αλλά και πλήρους αδιαφορίας. Σαν απόρροια, η σωματική και η ψυχική τους υγεία διαρκώς και επιδεινώνονταν.
Το Φρούριο Ιτζεδίν στην περίοδο της Κατοχής χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη οπλισμού. Επαναλειτούργησε ως φυλακή το 1948, όταν μεταφέρθηκαν οι πρώτοι 105 θανατοποινίτες πολιτικοί κρατούμενοι από τη Γυάρο, ανάμεσά τους και πολλοί Χανιώτες. Οι τελευταίοι κομμουνιστές πολιτικοί κρατούμενοι της μεταπολεμικής περιόδου πριν το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 απολύθηκαν τον Ιούνιο του 1964 με τα “μέτρα ειρηνεύσεως” της κυβέρνησης της Ένωσης Κέντρου, με τα οποία αποφυλακίζονταν όσοι ήταν κρατούμενοι σύμφωνα με τον Ν.509. Ωστόσο, η Δικτατορία των Συνταγματαρχών προχώρησε σε φυλακίσεις στο Φρούριο Ιτζεδίν αρκετών μελών της Ένωσης Κέντρου, όπως επίσης και αντιστασιακών οργανώσεων. Το οχυρό Ιτζεδίν ολοκλήρωσε τη λειτουργία του ως φυλακή το 1971.
Πηγές:
Δαμασκηνός, Δ. Η άγνωστη “Μακρόνησος” της Κρήτης, όπου φυλακίστηκαν Βενιζέλος, Πάγκαλος, Γλέζος. Το μαρτυρικό φρούριο Ιτζεδίν. Ανακτήθηκε από https://www.mixanitouxronou.gr/i-agnosti-quot-makronisos-quot-tis-kritis-opoy-fylakistikan-venizelos-pagkalos-glezos-to-martyriko-froyrio-itsedin/ (τελευταία πρόσβαση: 23/08/24).
Δαμασκηνός, Δ. 2024. Το φρούριο Ιτζεδίν στο Καλάμι Χανίων. Ανακτήθηκε από https://hania.news/2024/02/19/%CF%84%CE%BF-%CF%86%CF%81%CE%BF%CF%8D%CF%81%CE%B9%CE%BF-%CE%B9%CF%84%CE%B6%CE%B5%CE%B4%CE%AF%CE%BD-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%AC%CE%BC%CE%B9-%CF%87%CE%B1%CE%BD%CE%AF%CF%89%CE%BD-%CE%B4/ (τελευταία πρόσβαση: 23/08/24).
Φρούριο Ιτζεδίν. Ανακτήθηκε από https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CF%81%CE%BF%CF%8D%CF%81%CE%B9%CE%BF_%CE%99%CF%84%CE%B6%CE%B5%CE%B4%CE%AF%CE%BD (τελευταία πρόσβαση: 23/08/24).
