Η αυτεπίγνωση σχετίζεται με το να είμαστε ενήμεροι για τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τα πιστεύω μας. Είναι μία ψυχολογική κατάσταση, σύμφωνα με την οποία ο εαυτός μας γίνεται το επίκεντρο της προσοχής. Αυτός ο μηχανισμός επηρεάζει την προσωπική μας ανάπτυξη, για αυτό και καθίσταται εξαιρετικά σημαντικός. Ωστόσο, η αυτεπίγνωση δεν είναι κάτι, στο οποίο εστιάζουμε έντονα συνέχεια, αλλά σχηματίζεται, ανάλογα την κατάσταση και την προσωπικότητά μας.
Γενικότερα, είναι δύσκολο να επιτευχθεί, γιατί περιλαμβάνει την εξέταση του εαυτού μας. Χρειάζεται, δηλαδή, να συνειδητοποιήσουμε τις δυνατότητες, αλλά και τις αδυναμίες μας. Στην πρώτη περίπτωση, ενδέχεται να υπερεκτιμήσουμε τις ικανότητές μας, ενώ στη δεύτερη να δυσκολευτούμε να αποδεχτούμε καταστάσεις, στις οποίες δεν είμαστε όσο αποδοτικοί θα θέλαμε. Πάντως, για να φτάσουμε σε κατάσταση αυτεπίγνωσης χρειάζεται ηρεμία, προσοχή, χρόνο και συγκέντρωση.
Είδη αυτεπίγνωσης:
Οι ψυχολόγοι έχουν προτείνει δύο διαφορετικά είδη. Το πρώτο ονομάζεται δημόσια αυτεπίγνωση. Εμφανίζεται όταν οι άνθρωποι γνωρίζουν τον τρόπο, με τον οποίο εμφανίζονται στους άλλους. Συχνά, προκύπτει όταν οι ίδιοι γίνονται το επίκεντρο της προσοχής (π.χ. όταν κάνουν μία παρουσίαση). Αυτό -με τη σειρά του- τους οδηγεί να συμπεριφέρονται με κοινωνικά αποδεκτούς τρόπους, επειδή, ακριβώς, ξέρουν ότι παρακολουθούνται και αξιολογούνται από άλλα άτομα. Όμως, έτσι, μπορεί να τους δημιουργηθεί άγχος για το πώς αυτά τους αντιλαμβάνονται.
Ο δεύτερος τύπος λέγεται ιδιωτική αυτεπίγνωση. Σύμφωνα με αυτήν, κάποιος άνθρωπος συνειδητοποιεί ορισμένες πτυχές του εαυτού του, αλλά μόνο με ιδιωτικό τρόπο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εικόνα που βλέπει το πρόσωπό του στον καθρέφτη ή όταν αισθάνεται φόβο και αβεβαιότητα, τη στιγμή που πρόκειται να αντιμετωπίσει μία καινούρια -για αυτόν- κατάσταση.
Η σημασία της αυτεπίγνωσης:
Η υψηλή συναισθηματική αυτεπίγνωση βελτιώνει συνολικά την υγεία. Έρευνες έχουν δείξει ότι όσοι έχουν μεγαλύτερη επίγνωση των συναισθημάτων και των σκέψεών τους στο παρόν, έχουν χαμηλότερο δείκτη μάζας σώματος και εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας. Επίσης, η υψηλή αυτεπίγνωση αποτελεί σταθερό προγνωστικό παράγοντα της επιτυχίας στη ζωή. Με αυτό τον τρόπο, κάποιος είναι σε θέση να γνωρίζει αν κάποια ευκαιρία που του παρουσιάζεται, είναι κατάλληλη για αυτόν. Συνεπώς, μπορεί να την αξιοποιήσει στο έπακρο και να καρπωθεί τα οφέλη της. Αντιθέτως, αν δεν είχε καμία πρόσβαση στα συναισθήματά του, πιθανόν να του δημιουργούνταν μία αίσθηση κενότητας και ματαιότητας. Αυτό ενέχει τον κίνδυνο, ίσως, να καταλήξει να αισθανθεί αποσυνδεδεμένος από τον εαυτό του, με την πιθανότητα αυτό να καταστεί, σταδιακά, ο νέος τρόπος ζωής του.
Τρόποι οικοδόμησης αυτεπίγνωσης:
Είναι σημαντικό να έχουμε υπόψη μας ότι η αυτεπίγνωση μπορεί να οικοδομηθεί και να αναπτυχθεί με διάφορους τρόπους. Ένας από αυτούς είναι το περπάτημα, κυρίως στην ησυχία της φύσης. Το μυαλό τείνει να περιπλανιέται, καθώς περπατάμε, και με λίγη συνειδητή ώθηση, μπορούμε να εξετάσουμε οποιοδήποτε θέμα μας απασχολεί. Επίσης, μία αποτελεσματική πρακτική είναι να προσπαθήσουμε να γίνουμε καλοί ακροατές. Με το να ακούμε προσεκτικά τα λεγόμενα του συνομιλητή μας, μαθαίνουμε να ακούμε αντικειμενικά αυτό που θέλει να μοιραστεί μαζί μας. Ως εκ τούτου, αυτό μας βοηθάει στο να αξιολογούμε -κατ’ αυτό τον τρόπο- δικές μας σκέψεις και προβληματισμούς. Τελευταίο, αλλά εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός του να είμαστε ανοιχτοί στις απόψεις των άλλων, διευρύνοντας, έτσι, τη σκέψη μας. Η πρόσληψη νέων στοιχείων και ιδεών από τη δική τους οπτική γωνία μας δίνει τη δυνατότητα να επεξεργαστούμε κάποιες καταστάσεις από μία τελείως διαφορετική σκοπιά. Επομένως, ανοιχτόμυαλοι, καθώς είμαστε, μπορούμε να βρίσκουμε ευκολότερα λύσεις για την αντιμετώπιση των διάφορων προκλήσεων της ζωής.
Πηγές:
- Τα τρία βασικά είδη αυτεπίγνωσης και πώς να τα αναπτύξετε. Ανακτήθηκε από https://www.psychologynow.gr/ (τελευταία πρόσβαση 11/10/2020 στις 18:30)
- Self-Awareness Development and Types. Ανακτήθηκε από https://www.verywellmind.com/ (τελευταία πρόσβαση 11/10/2020 στις 18:30)
- What Is Self-Awareness, and How Do You Get It? Ανακτήθηκε από https://www.psychologytoday.com/us (τελευταία πρόσβαση 11/10/2020 στις 18:30)
