Το Dunning-Kruger effect είναι ένα είδος γνωστικής προκατάληψης, σύμφωνα με το οποίο υπερεκτιμάμε τις γνώσεις μας σε κάποιον τομέα. Αυτό συμβαίνει, γιατί δε διαθέτουμε τις δεξιότητες που χρειάζονται, για να αναγνωρίσουμε την ανεπάρκειά μας σε αυτόν, παρουσιάζοντας, έτσι, χαμηλή αυτεπίγνωση. Το φαινόμενο πήρε το όνομά του από τους δύο κοινωνικούς ψυχολόγους που το επινόησαν το 1999, τον David Dunning και τον Justin Kruger.
Το Dunning-Kruger effect μπορεί να μας επηρεάσει όλους μας και πιθανόν πολλοί από εμάς να το βιώνουμε αρκετά συχνά. Ο λόγος για αυτό, βρίσκεται στο γεγονός ότι όσο καλά πληροφορημένοι και αν είμαστε σε κάποιον τομέα, υπάρχουν και άλλοι τομείς, στους οποίους δεν έχουμε τις αντίστοιχες γνώσεις και ικανότητες. Για παράδειγμα, ένας καλός ποδοσφαιριστής ενδέχεται να μην είναι εξίσου καλός στο μπάσκετ. Επομένως, προκειμένου να συνειδητοποιήσει αυτή την ανικανότητά του, χρειάζεται να κατέχει τις ανάλογες δεξιότητες με αυτές ενός καλού μπασκετμπολίστα. Επειδή, όμως, δεν τις διαθέτει, αδυνατεί να αναγνωρίσει τη χαμηλή του απόδοση σε αυτό το άθλημα.
Όσον αφορά τους ειδικούς σε κάποιον συγκεκριμένο τομέα, οι Dunning και Kruger βρήκαν ότι είχαν πιο ρεαλιστικές απόψεις για τις γνώσεις και τις ικανότητές τους. Ειδικότερα, αυτοί οι εμπειρογνώμονες ξέρουν ότι είναι καλύτεροι από το μέσο όρο. Όμως, δεν έχουν πειστεί για το πόσο ανώτερη είναι η απόδοσή τους σε σχέση με τους άλλους, γιατί τείνουν να πιστεύουν ότι όλοι οι υπόλοιποι είναι εξίσου γνώστες στον ίδιο τομέα με αυτούς.
Έρευνα πάνω στο Dunning-Kruger effect:
Για τη μελέτη αυτού του φαινομένου, οι Dunning και Kruger πραγματοποίησαν διάφορες έρευνες. Για παράδειγμα, σε ένα πείραμα ζήτησαν από 65 συμμετέχοντες να αξιολογήσουν πόσο αστεία ήταν διαφορετικά ανέκδοτα. Παρόλο που μερικοί από αυτούς δεν ήταν σε θέση να διακρίνουν τί θα έβρισκαν αστείο οι άλλοι, τα ίδια άτομα περιέγραφαν τον εαυτό τους ως εξαιρετικούς κριτές του χιούμορ. Επομένως, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι είναι ανεπαρκείς σε κάποιον τομέα, δε μπορούν να αναγνωρίσουν την ποιότητα της δουλειάς τους. Αυτός είναι και ο λόγος που οι μαθητές με χαμηλή βαθμολογία σε ένα διαγώνισμα, πιστεύουν ότι άξιζαν μεγαλύτερη. Υπερεκτιμούν τις ικανότητές τους, χωρίς, όμως, να συνειδητοποιούν τις χαμηλές τους αποδόσεις.
Μία άλλη μελέτη που διεξήχθη, εξέτασε τις ικανότητες των συμμετεχόντων στο χιούμορ, στη λογική σκέψη και στη γραμματική. Οι Dunning και Kruger, πριν δείξουν στους συμμετέχοντες τη βαθμολογία τους, τους ζήτησαν να κρίνουν την απόδοσή τους σε μία ποσοστιαία κλίμακα. Τα ευρήματα και των τριών κατηγοριών επιβεβαίωσαν τις προβλέψεις των ερευνητών, σχετικά με την υπερβολική εκτίμηση των ατόμων με χαμηλή απόδοση. Συγκεκριμένα, όσοι έφτασαν το 15ο εκατοστημόριο, εκτίμησαν ότι η βαθμολογία τους θα ήταν περίπου κατά 50% υψηλότερη.
Αίτια του Dunning-Kruger effect:
Ένα οφθαλμοφανές αίτιο είναι η ανικανότητα αναγνώρισης της έλλειψης δεξιοτήτων. Αυτό, με τη σειρά του, προκαλεί ένα διττό πρόβλημα. Πρώτον, οι άνθρωποι δεν αποδίδουν καλά στον τομέα που δεν έχουν δεξιότητες. Δεύτερον, αυτή η ανεπάρκειά τους δεν τους “επιτρέπει” να κατανοήσουν τα λάθη τους. Ένα άλλο αίτιο, επίσης, είναι η έλλειψη μεταγνώσης, δηλαδή της ικανότητας να παρατηρούμε τη συμπεριφορά μας “έξω” από τον εαυτό μας και αντικειμενικά. Αν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι κάποιος αξιολογεί τον εαυτό του εντελώς υποκειμενικά, τότε -από αυτή την περιορισμένη οπτική γωνία- φαίνεται ανώτερος από τους άλλους. Επιπλέον, εξαιτίας της υπερβολικής αυτοπεποίθησης, μία μικρή δόση γνώσης για κάποιο θέμα, μπορεί να μας οδηγήσει στην λανθασμένη πεποίθηση ότι ξέρουμε τα πάντα για αυτό. Αυτό συμβαίνει, γιατί το μυαλό μας προσπαθεί να κατανοήσει τις διαφορετικές πληροφορίες που δεχόμαστε καθημερινά.
Τρόποι αντιμετώπισης:
Ένας βασικός τρόπος είναι να επιζητούμε τη συνεχή μάθηση και εκπαίδευση πάνω στο αντικείμενο που μας ενδιαφέρει. Έτσι, όση γνώση αποκτούμε, τόσο θα ανακαλύπτουμε ότι υπάρχουν και άλλα πράγματα να μάθουμε. Σημαντικό είναι, ακόμη, να ζητάμε εποικοδομητική κριτική από άτομα που έχουν εξειδικευμένες γνώσεις στον ίδιο τομέα με εμάς. Με αυτό τον τρόπο, μπορούμε να λάβουμε πολύτιμες πληροφορίες για το πώς οι άλλοι αντιλαμβάνονται τις ικανότητές μας. Τέλος, καλό θα ήταν να εξετάζαμε αυτά που ξέρουμε και να αναζητούμε πληροφορίες που θέτουν υπό αμφισβήτηση τις -ήδη υπάρχουσες- ιδέες και τα πιστεύω μας.
Πηγές:
- The Dunning-Kruger Effect. Ανακτήθηκε από https://www.verywellmind.com/ (τελευταία πρόσβαση 12/09/2020 στις 20:00)
- The Dunning-Kruger Effect: Why Incompetence Begets Confidence. Ανακτήθηκε από https://www.nytimes.com/ (τελευταία πρόσβαση 12/09/2020 στις 20:00)
- Dunning-Kruger Effect. Ανακτήθηκε από https://www.psychologytoday.com/intl (τελευταία πρόσβαση 12/09/2020 στις 20:00)
