Έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί κάποιες φορές επιμένουμε πολύ στις απόψεις μας και αδιαφορούμε για την οπτική γωνία των άλλων; Η προκατάληψη της επιβεβαίωσης (confirmation bias) παίζει το ρόλο της σε αυτό το κομμάτι. Σύμφωνα με αυτή, τείνουμε να δίνουμε περισσότερη έμφαση σε πληροφορίες που στηρίζουν τις προϋπάρχουσες απόψεις μας για μία κατάσταση. Την ίδια στιγμή αγνοούμε πληροφορίες που έρχονται σε αντιπαράθεση με τις πεποιθήσεις μας. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να πιστεύει ότι η οδήγηση αυτοκινήτου μιας συγκεκριμένης μάρκας εξοικονομεί περισσότερη βενζίνη. Αν ένας άλλος του επιβεβαιώσει αυτό ακριβώς το γεγονός, τότε θα δώσει περισσότερη σημασία στη δική του άποψη για αυτό το θέμα. Ενδέχεται, επίσης, να τη διερευνήσει και με άλλους τρόπους στο μέλλον, χωρίς, όμως, να εξετάσει και την άλλη πλευρά του θέματος.
Η επίδραση της προκατάληψης επιβεβαίωσης:
Τη δεκαετία του 1960 ο γνωστικός ψυχολόγος Peter Cathcart Wason διεξήγαγε διάφορα πειράματα. Μέσα από αυτά έδειξε ότι οι άνθρωποι έχουν την τάση να αναζητούν πληροφορίες που επιβεβαιώνουν τις ήδη εγκαθιδρυμένες πεποιθήσεις τους. Αυτό, δυστυχώς, μπορεί να μας αποτρέψει από το να αντιληφθούμε μία κατάσταση αντικειμενικά. Υπάρχει, ακόμη, η πιθανότητα να επηρεάσει τον τρόπο που λαμβάνουμε αποφάσεις και να μας οδηγήσει σε κακές ή ελαττωματικές επιλογές. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια μιας εκλογικής περιόδου, κάποιος μπορεί να ψάξει θετικές πληροφορίες που χαρακτηρίζουν τον αγαπημένο του πολιτικό. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να προσπαθήσει να βρει αρνητικές ειδήσεις και χαρακτηρισμούς για έναν αντίπαλο πολιτικό. Σε αυτή την περίπτωση, διακατέχεται από μία έντονη επιθυμία να στηρίξει με ξεκάθαρες αποδείξεις τις απόψεις του, χωρίς να συνειδητοποιεί ότι μεροληπτεί υπέρ του ενός από τους δύο.
Επίσης, όπως υποστηρίζει η Catherine A. Sanderson στο βιβλίο της Κοινωνική Ψυχολογία, η προκατάληψη επιβεβαίωσης βοηθά στη διαμόρφωση και στην εκ νέου επιβεβαίωση των στερεοτύπων που έχουμε για τους ανθρώπους. Όπως αναφέρει, “αν μάθεις ότι ο νέος Καναδός φίλος σου μισεί το χόκεϊ και αγαπάει την ιστιοπλοΐα και ότι ο νέος Μεξικανός φίλος σου μισεί τα πικάντικα φαγητά και αγαπάει τη ραπ μουσική, είναι λιγότερο πιθανό να θυμηθείς αυτό το νέο στερεότυπο – ασυνεπής πληροφορία.” Αυτή η προκατάληψη, ακόμη, μπορεί να επιδράσει και στην επαγγελματική ιδιότητα κάποιου. Ο Groopman (2007) πιστεύει ότι μπορεί να οδηγήσει κάποιον γιατρό να δώσει λανθασμένη διάγνωση στον ασθενή. Αν ο γιατρός υποθέτει ότι μπορεί να υπάρχει μία συγκεκριμένη ασθένεια, ίσως κατευθύνει τις ερωτήσεις του και τις αποδείξεις του για να την επιβεβαιώσει, χωρίς να την έχει προηγουμένως αμφισβητήσει.
Έρευνα πάνω σε αυτό το φαινόμενο:
Έγινε μία μελέτη με σκοπό να διερευνηθεί σε περισσότερο βάθος η προκατάληψη της επιβεβαίωσης. Αρχικά, ζητήθηκε από τους 75 συμμετέχοντες να κρίνουν εάν ένα σύννεφο κουκκίδων κινούνταν προς τη δεξιά ή την αριστερή πλευρά της οθόνης ενός υπολογιστή. Έπειτα, αξιολόγησαν τη βεβαιότητά τους σε μία αναλογική κλίμακα από “50% βεβαιότητα” έως “100% βεβαιότητα”. Μετά από αυτό, αφού είδαν πάλι τις κινούμενες κουκκίδες τούς ζητήθηκε να πάρουν μία τελική απόφαση. Αυτή τη φορά, οι πληροφορίες έγιναν πιο σαφείς, με σκοπό να αλλάξουν γνώμη σε περίπτωση λάθους τους την πρώτη φορά. Ωστόσο, βρέθηκε ότι όταν οι συμμετέχοντες ήταν σίγουροι για την αρχική τους απόφαση, σπάνια χρησιμοποιούσαν τις νέες πληροφορίες για να διορθώσουν τα λάθη τους.
Όπως και να ‘χει, παρά τη συχνή εμφάνιση αυτής της προκατάληψης στην καθημερινότητά μας, είναι σημαντικό να εξετάζουμε τις πεποιθήσεις μας χωρίς φόβο. Έτσι, περιορίζουμε την επίδρασή της και μπορούμε να λαμβάνουμε καλύτερες και ουσιαστικότερες αποφάσεις.
Πηγές:
- “Προκατάληψη επιβεβαίωσης”: Γιατί αγνοούμε πληροφορίες που έρχονται σε αντίθεση με τις πεποιθήσεις μας; Ανακτήθηκε από https://www.psychologynow.gr/ (τελευταία πρόσβαση 23/11/2020 στις 00:30)
- Examples and Observations of a Confirmation Bias. Ανακτήθηκε από https://www.verywellmind.com/ (τελευταία πρόσβαση 23/11/2020 στις 00:30)
- What Is Confirmation Bias? Ανακτήθηκε από https://www.psychologytoday.com/us (τελευταία πρόσβαση 23/11/2020 στις 00:30)
