Η τιμωρία αποτελεί συνηθισμένο τρόπο διαπαιδαγώγησης, που χρησιμοποιείται από τους γονείς. Ωστόσο υπάρχει μεγάλος προβληματισμός για το αν είναι απαραίτητη ή όχι στη διαπαιδαγώγηση. Η τιμωρία αποσκοπεί να καταστείλει ή να μειώσει δυσλειτουργικές συμπεριφορές. Συνήθως, αφορά αρνητικές επιπτώσεις ως επακόλουθο μιας συμπεριφοράς (πχ. επίπληξη, χτύπημα, κήρυγμα) ή αφαίρεση θετικών προνομίων (πχ. αφαιρώ το κινητό από το παιδί, απομόνωση του παιδιού για να αναλογιστεί τις πράξεις του). Ωστόσο, η τιμωρία δεν επιφέρει ουσιαστική αλλαγή της συμπεριφοράς.
Συνέπειες της τιμωρίας:
Αυτό συμβαίνει, καθώς η τιμωρία επιτυγχάνει την καταστολή μιας συμπεριφοράς χωρίς να διδάσκει στο παιδί τη σωστή συμπεριφορά. Ακόμα και αν επιπλήξουμε το παιδί ώστε να μην εκδηλώνει μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά, όπως το να μη συμμαζεύει το δωμάτιό του, αυτό δε θα οδηγήσει στο να μάθει να το μαζεύει. Επιπλέον, η τιμωρία επιφέρει αρνητικές επιπτώσεις, αφού επιφέρει την ανάγκη για απόδραση από καταστάσεις ή πρόσωπα που σχετίζονται με την τιμωρία και συμβάλει στη μείωση της αυτοπεποίθησής του. Ενώ προκαλεί συναισθηματική αναστάτωση και οδηγεί το άτομο στην επιθυμία αποφυγής της εμπλοκής σε διαμάχες και επιθετικές συμπεριφορές. Επίσης, η τιμωρία μπορεί να καλλιεργήσει την εντύπωση ότι είναι αποτελεσματική, χωρίς αυτό να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Μπορεί να λειτουργήσει δηλαδή ως παγίδα για τους γονείς. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, οι γονείς να επιδιώκουν την χρήση της τιμωρίας ως βασική μέθοδο διαπαιδαγώγησης.
Αποτελεσματική χρήση της τιμωρίας:
Παρά το γεγονός ότι η τιμωρία δε συνιστά την πιο αποτελεσματική μέθοδο και παρά τις επιπτώσεις που επιφέρει, μερικές φορές είναι αναγκαία. Πιο συγκεκριμένα, η τιμωρία καθίσταται απαραίτητη στη διαπαιδαγώγηση όταν το παιδί -παρά τις παρατηρήσεις και τις προτροπές μας- εξακολουθεί να εκδηλώνει μια δυσλειτουργική συμπεριφορά, η τιμωρία συνιστά την έσχατη λύση. Ωστόσο, θα ήταν πιο σωστό να αναφέρεται ως “συνέπεια” η τιμωρία και να συντελείται με συγκεκριμένο τρόπο.
Προκειμένου να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά η τιμωρία στη διαπαιδαγώγηση του παιδιού είναι αναγκαίο να συνδυάζεται με θετική ενίσχυση των επιθυμητών συμπεριφορών. Ακόμη, θα πρέπει να έχει μικρή διάρκεια (λίγων λεπτών ή μιας μέρας) ώστε να ευοδώσει. Παράλληλα, θα ήταν ωφέλιμο να εξηγούμε στα παιδιά τους λόγους για τους οποίους μια συμπεριφορά είναι επιθυμητή ή ανεπιθύμητη αντίστοιχα. Αυτό είναι σημαντικό για να κατανοήσουν και τα παιδιά ποιες συμπεριφορές είναι δυσλειτουργικές και να μάθουν να διακρίνουν το σωστό από το λάθος. Τα παιδιά με αυτόν τον τρόπο οξύνουν τη σκέψη και αναπτύσσουν τον συλλογισμό τους σχετικά με τη συμπεριφορά τους.
Επιπροσθέτως, αξίζει να σημειωθεί ότι η σωματική τιμωρία πρέπει να αποφεύγεται, καθώς όχι μόνο δεν είναι πραγματικά αποτελεσματική, αλλά και επισείει αρνητικές επιπτώσεις. Συχνά μπορεί να προκαλέσει την ανάπτυξη επιθετικότητας και αντικοινωνικής στάσης στο παιδί ή ακόμα και σωματικές βλάβες και κακή σχολική επίδοση. Άλλωστε, δεν πρέπει να ξεχνάμε,ότι οι γονείς διαδραματίζουν τον σημαντικότερο ρόλο στην διαπαιδαγώγηση του παιδιού παρά οι τιμωρητικές παρεμβάσεις. Οι ίδιοι οι γονείς οφείλουν να λειτουργούν σαν πρότυπο προς μίμηση για τα παιδιά τους.
Πηγές:
- https://www.infokids.gr/timoria-pos-mporei-na-vlapsei-ta-paidia/
- https://www.psychologynow.gr/arthra-psyxologias/oikogeneia-kai-paidi/goneiki-anatrofi/3614-boreite-na-peitharxisete-to-paidi-sas-xoris-na-to-timorisete.html#
