Τα παλιά βιβλιοπωλεία της Αθήνας και η ιστορία τους θα μπορούσε να είναι και θέμα έκθεσης. Αλλά, η αναζήτησή τους αποτελεί ενδιαφέρουσα ενασχόληση, έστω και αν το κίνητρο είναι απλά η ανθρώπινη περιέργεια να ανακαλύψεις τι υπήρχε στους δρόμους που εσύ τώρα διαβαίνεις, όταν δεν υπήρχες. Η ίδια περιέργεια με παρακινεί να αναζητώ τα πιο παλιά μπαρ, καταστήματα, pubs, υπαίθριες αγορές, ναούς…όπου και αν ταξιδεύω. Ακόμη και αν όλα αυτά δεν συγκαταλέγονται στις λίστες και στις προτάσεις των ταξιδιωτικών οδηγών. Θεωρώ πως στην ιστορικότητα και στην ιστορική συνέχεια εντοπίζεται η ομορφιά των πόλεων.
Δεν είναι εύκολο να αναζητηθούν, μέσα από ρεπορτάζ εφημερίδων και περιοδικών, τα πιο παλιά βιβλιοπωλεία της Αθήνας. Η πόλη έχει μεταμορφωθεί δραματικά μέσα στα χρόνια με κύριο χαρακτηριστικό την κατεδάφιση ή την εγκατάλειψη παλαιών κτιρίων αλλά και την αλλαγή χρήσης της επαγγελματικής στέγης. Εκεί όπου κάποτε, τον περασμένο αιώνα, στεγάζονταν κάποιο ιστορικό βιβλιοπωλείο της πόλης, σήμερα ενδέχεται να βρίσκεται ένα πολυκατάστημα ρούχων ή οποιαδήποτε επιχείρηση μπορεί να ανταπεξέλθει στα υπέρογκα ενοίκια της ελεύθερης αγοράς. Αλλά, η πολεοδομική εξέλιξη των πόλεων είναι αδιαμφισβήτητη και μάλλον αναπόφευκτη, οπότε τα βιβλιοπωλεία της Αθήνας είχαν να αντιμετωπίσουν και αυτό το δεδομένο.
Αναζητώντας τα πιο παλιά βιβλιοπωλεία της Αθήνας ανακάλυψα ότι, σε δρόμους όπου σήμερα δεν αντικρίζουμε κανένα ή συναντάμε ελάχιστα, κάποτε εκείνοι έσφυζαν από τη ζωή που τους προσέφερε η κίνηση στα βιβλιοπωλεία τους. Από τον Κάουφμαν στην Σταδίου μέχρι πολλά βιβλιοπωλεία στην Ερμού και στην Αιόλου από όπου έχουν σήμερα εξαφανιστεί. Ο Ελευθερουδάκης στην οδό Νίκης κάποτε και παλαιότερα στη γωνία της Σταδίου με το Σύνταγμα, το Βιβλιοπωλείο της Εστίας που βρέθηκε στην οδό Σόλωνος (δεν βρίσκεται πλέον ούτε εκεί) επειδή αναγκάστηκε να μετακομίσει εκεί λόγω κατεδαφίσεως κτιρίου. Ο Οίκος “Ι. Σιδέρης” που πέρασε από την Ερμού και τη Σταδίου για να καταλήξει στη Σόλωνος. Πλέον το πιο παλιό βιβλιοπωλείο της Αθήνας που έχει παραμείνει στο ίδιο σημείο είναι ο “Ίκαρος” στην οδό Βουλής. Πέρα από τα γνωστά βιβλιοπωλεία που επιζούν μέχρι σήμερα, υπήρχαν, στις αρχές του 20ου αιώνα, αρκετά μικρότερα στο κέντρο της Αθήνας, τα περισσότερα στην οδό Σταδίου (ποιος να το φανταστεί σήμερα που η Σταδίου, τουλάχιστον προς την Ομόνοια, είναι σχεδόν νεκρή ζώνη) που σήμερα δεν υπάρχουν και αποτελούν απλώς ανάμνηση, αν έχει επιζήσει και αυτή. Εκείνες τις εποχές υπήρχε και πλήθος παλαιοβιβλιοπωλείων στο κέντρο της πόλης, στους δρόμους που αναφέραμε. Σχεδόν όλα έχουν πλέον εκλείψει.
Φυσικά, παλιά βιβλιοπωλεία, όπως και καινούργια, εξακολουθούν να υπάρχουν στην πόλη. Και μάλιστα πολλά, κατά τη γνώμη μου. Αλλά, τα πιο παλιά εξ αυτών έχουν κάνει πολλές μετακομίσεις με αποτέλεσμα να χαθεί η επαφή και η σύνδεση τους με συγκεκριμένους χώρους και κτίρια. Ο κάθε εκδοτικός οίκος διαθέτει το βιβλιοπωλείο του, υπάρχουν πιο εξειδικευμένα βιβλιοπωλεία, ξενόγλωσσα, επιστημονικών συγγραμμάτων. Ουδείς βιβλιοφάγος θα μείνει ανικανοποίητος. Ωστόσο, είναι εντυπωσιακό και συνάμα λυπηρό που η Αθήνα, μία αρχαία πόλη που μοιάζει τόσο σύγχρονη, δεν έχει καταφέρει να διατηρήσει (ίσως ελάχιστους) χώρους (τα παλιά βιβλιοπωλεία της) όπου η ιστορικότητα, μέσα από τα βιβλιοπωλεία, θα είχε μία αδιάκοπη συνέχεια.
