Πηγή εικόνας: cosmopoliti.com
Πόσο έχει αλλάξει η ελληνική οικογένεια στα χρόνια της οικονομικής κρίσης; Η ανεργία, η οικονομική δυσπραγία και η αβεβαιότητα έχουν τεράστιο αντίκτυπο στην ψυχολογία των οικογενειών. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι κατά τα χρόνια της οικονομικής κρίσης, ο αριθμός των διαζυγίων αυξήθηκε κατά 32%. Πριν την κρίση, το ποσοστό αυτό κυμαίνονταν στο 22%.
Η οικονομική κρίση έχει θρυμματίσει στερεότυπα που σχετίζονταν με τον ρόλο των φύλων στην ελληνική οικογένεια. Η κατάρρευση του κατασκευαστικού κλάδου «έσβησε» το στερεότυπο του άνδρα κουβαλητή και κολόνα του σπιτιού. Οι άνδρες περιορίστηκαν στο σπίτι και άρχισαν να στρέφονται στην περιστασιακή εργασία στον τομέα της εστίασης ή των μεταφορών.
Για τους άνδρες, οι ψυχολογικές συνέπειες αυτής της αλλαγής είναι τεράστιες. Άγχος, κατάθλιψη και χαμηλή αυτοεκτίμηση έχουν αλλάξει την ανδρική προσωπικότητα και συνδέονται με το φαινόμενο της τοξικής αρρενωπότητας. Στατιστικές έρευνες αποδεικνύουν ότι οι αλλαγές στην ψυχολογία των ανδρών συνδέονται με τα διαρκώς ανοδικά ποσοστά αυτοχειρίας. Ειδικότερα, έχει υπολογιστεί ότι οι περισσότεροι αυτόχειρες είναι άνδρες άνω των 41 ετών αντιμέτωποι με οικονομικά και προσωπικά προβλήματα.
Αντίστοιχα, η «ελληνίδα μάνα» αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το νοικοκυριό και να αναζητήσει εργασία για να ενισχύσει το μειούμενο οικογενειακό εισόδημα. Ειδικά, μάλιστα, η γυναίκα έχει αναγκαστεί να συντηρεί μόνη της την οικογένεια, σε περιπτώσεις όπου ο άνδρας αναζητά βραχυπρόθεσμη εργασία στο εξωτερικό.
Σε πολλές περιπτώσεις, η γυναίκα έγινε η «Καρυάτιδα» της οικογένειας συνεισφέροντας στο 100% του οικογενειακού εισοδήματος. Σε άλλες περιπτώσεις, η γυναίκα επιφορτίστηκε με ακόμα περισσότερους ρόλους και άγχος, καθώς ανέλαβε την πλήρη φροντίδα της οικογένειας και των παιδιών.
Η νέα διανομή ρόλων στην ελληνική οικογένεια οδήγησε στον επαναπροσδιορισμό κλασικών θεσμών, όπως του γάμου. Τα οικονομικά προβλήματα και οι αλλαγές στην παγκόσμια κοινωνία οδήγησαν σε αύξηση των σχέσεων εκτός γάμου. Έχει υπολογιστεί μόνο ότι το 2014 καταγράφηκε αύξηση 170% στα σύμφωνα συμβίωσης στην Ελλάδα.
Αναφορικά με τον γάμο, η οικονομική κρίση απλώς επιβεβαίωσε την φθίνουσα πορεία του θεσμού. Η ανεργία και οι χαμηλοί μισθοί έκαναν το όνειρο ενός χολιγουντιανού γάμου απλησίαστο για πολλά νέα ζευγάρια. Αυτοί οι παράγοντες σε συνδυασμό με το άνοιγμα των κοινωνικών σχέσεων έκαναν τον γάμο παρωχημένο.
Για τα παντρεμένα ζευγάρια, τα πράγματα έχουν αλλάξει με την κατακόρυφη αύξηση των διαζυγίων. Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου Αθηνών, το 33-34% των τελουμένων γάμων στα χρόνια της κρίσης κατέληξε σε διαζύγιο.
Νέο restart για την ελληνική οικογένεια;
Η οικονομική κρίση απέδειξε ότι οι παραδοσιακές δομές της ελληνικής οικογένειας είχαν αποσαθρωθεί πολύ καιρό πριν το ξέσπασμα της κρίσης. Η αστικοποίηση των τελευταίων δεκαετιών του 20ου αιώνα, ο ατομισμός και η αύξηση της εγκληματικότητας αποπροσανατόλησαν την ελληνική οικογένεια. Ο θεσμός οδηγήθηκε στην απαξίωση ακολουθώντας τις διεθνείς τάσεις. Η οικονομική κρίση ήταν απλώς ο καταλυτικός παράγοντας που έκανε έκδηλη την κρίση στο εσωτερικό της ελληνικής οικογένειας.
Την ίδια στιγμή, η νομοθέτηση των συμφώνων συμβίωσης και για τα ομόφυλα ζευγάρια έχει ανοίξει την συζήτηση για το ζήτημα της υιοθεσίας και της ανατροφής παιδιών από ομόφυλα ζευγάρια. Μέχρι σήμερα, η απουσία σχετικού νομοθετικού πλαισίου για το ζήτημα έχει δημιουργήσει μία ιδιαίτερη κοινωνική κατάσταση. Αν και δεν είναι γνωστό, στην πραγματικότητα, ομόφυλες οικογένειες υφίστανται εδώ και αρκετά χρόνια εκμεταλλευόμενες «παραθυράκια» στην ελληνική νομοθεσία. Η Βουλή έχει ψηφίσει την δυνατότητα αναδοχής παιδιών από ομόφυλα ζευγάρια κάνοντας ένα πρώτο βήμα στην κατανόηση των νέων μορφών οικογενειακής οργάνωσης.
Το ζήτημα, βέβαια των ομόφυλων οικογενειών αναμένεται να κυριαρχήσει στην νομοθετική ατζέντα στο άμεσο μέλλον. Η φιλελευθεροποίηση της κοινωνίας οδηγεί σε νέες μορφές οικογενειακής οργάνωσης που «σπάνε τα ταμπού» των προηγούμενων δεκαετιών.
Όλα τα παραπάνω σαφώς δεν συνεπάγονται και το τέλος της ελληνικής οικογένειας. Πολύ περισσότερο τονίζει την ανάγκη για έναν επαναπροσδιορισμό των ηθικών αρχών της ελληνικής οικογένειας. Η φιλελευθεροποίηση της κοινωνίας καθιστά επιτακτική την αποβολή συντηρητικών αξιών και την υιοθέτηση ενός νέου λειτουργικού μοντέλου. Το μοντέλο αυτό θα βασίζεται στην ισότητα των φύλων, στην εκρίζωση της πατριαρχίας και γενικά στην ισότητα μεταξύ των ανθρώπων.
Το νέο κλίμα στην ελληνική οικογένεια θα δημιουργήσει έναν νέο ψυχισμό στις νεότερες γενιές. Όσο οι αλλαγές στην κοινωνία οδηγούν σε νέες μορφές οικογενειακής οργάνωσης, τόσο πιο δεκτικοί πρέπει να γινόμαστε στο να συζητήσουμε και να κατανοήσουμε αυτές τις αλλαγές. Οι μεσογειακές οικογενειακές αξίες τίθενται μεν σε αμφισβήτηση, αλλά αναγκάζονται να προσαρμοστούν στα νέα κοινωνικά δεδομένα της σύγχρονης εποχής.
Πηγές:
Δουλγκέρη Φ.(2018) Πως η κρίση έπληξε την ελληνική οικογένεια. Ανακτήθηκε από https://gr.euronews.com/2018/08/21/pws-i-krisi-eplixe-tin-elliniki-oikogeneia (Τελευταία πρόσβαση 25/3/2019)
