Η αυτοαποτελεσματικότητα είναι η πεποίθηση κάποιου ανθρώπου στην ικανότητά του να πετύχει σε μία συγκεκριμένη κατάσταση. Αυτή μπορεί να παίξει ρόλο, όχι μόνο στο πώς νιώθουμε για τον εαυτό μας, αλλά και στο εάν εκπληρώνουμε με επιτυχία τους στόχους μας. Ο όρος προτάθηκε για πρώτη φορά από τον Καναδοαμερικανό ψυχολόγο Albert Bandura το 1977. Όπως εξηγεί, η αυτοαποτελεσματικότητα είναι:
η πίστη στις ικανότητες κάποιου να οργανώνει και να εκτελεί τις ενέργειες που απαιτούνται για τη διαχείριση πιθανών καταστάσεων.
Ο Bandura περιέγραψε αυτές τις πεποιθήσεις ως καθοριστικούς παράγοντες για το πώς αισθανόμαστε, σκεφτόμαστε και συμπεριφερόμαστε. Αυτή η ψυχολογική κατάσταση, επίσης, καθορίζει τους στόχους που επιλέγουμε να επιδιώκουμε, τη διαδικασία που ακολουθούμε για να τους πετύχουμε και το πώς αξιολογούμε την απόδοσή μας. Μία άλλη οπτική στο θέμα αυτό είναι η άποψη της εκπαιδευτικού και συγγραφέα best-seller Kathy Kolbe. Η Kolbe (2009) πιστεύει ότι η αυτοαποτελεσματικότητα περιλαμβάνει αποφασιστικότητα και επιμονή, καθώς βοηθάει κάποιον να ξεπεράσει τα εμπόδια και να πετύχει τους στόχους του.
Πώς αναπτύσσεται η αυτοαποτελεσματικότητα:
Αρχικά, η αίσθησή της ξεκινά να σχηματίζεται από την πρώιμη παιδική μας ηλικία, καθώς αντιμετωπίζουμε διάφορες καταστάσεις και εμπειρίες. Όμως, η εξέλιξή της δε σταματά εκείνη την περίοδο, αλλά συνεχίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας, καθώς αποκτούμε νέες δεξιότητες και εμπειρίες. Συγκεκριμένα, ο Bandura δηλώνει ότι “καλλιεργείται” καθώς ερμηνεύουμε πληροφορίες από τέσσερις κύριες πηγές επιρροής.
1) Εμπειρίες επιτηδειότητας:
Αυτές οι εμπειρίες κατέχουν την πιο σημαντική πηγή πληροφοριών αυτοαποτελεσματικότητας. Ουσιαστικά, αναφέρονται στην εμπειρία που αποκτούμε όταν εκπληρώσουμε με επιτυχία μία νέα πρόκληση. Ένας αποτελεσματικός τρόπος για να γίνει αυτό και να βελτιώσουμε την απόδοσή μας στο εκάστοτε έργο είναι η εξάσκηση. Αυτή η διαδικασία είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη, επειδή -ασυνείδητα- διδάσκουμε τον εαυτό μας ότι είμαστε ικανοί να αποκτήσουμε νέες δεξιότητες.
2) Μοντέλα κοινωνικού ρόλου:
Αυτά σχετίζονται με την παρατήρηση άλλων ανθρώπων να πετυχαίνουν μία δραστηριότητα. Εδώ αξίζει να αναφερθεί ότι το να έχει κανείς θετικά πρότυπα στη ζωή του, είναι πιο πιθανό να απορροφήσει τουλάχιστον κάποιες από τις θετικές πεποιθήσεις για τον εαυτό. Τέτοια πρότυπα θα μπορούσαν να είναι κάποιος που προωθεί τον υγιεινό τρόπο ζωής ή ένας συνάδερφος από το χώρο εργασίας. Παράλληλα, θα μπορούσαν να είναι και φίλοι, καθηγητές, μέντορες ή οικογενειακά μέλη, όπως τα αδέρφια ή οι γονείς.
3) Κοινωνική πειθώ:
Σύμφωνα με αυτή, το να λαμβάνουμε θετική λεκτική ανατροφοδότηση και ενθάρρυνση από τους άλλους μας πείθει ότι έχουμε τις δεξιότητες και τις ικανότητες για να πετύχουμε. Με αυτό τον τρόπο, υπερνικάται η αυτοαμφισβήτηση και εστιάζουμε στο να κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε εκείνη τη δεδομένη στιγμή με ό,τι μέσα διαθέτουμε.
4) Ψυχολογικές απαντήσεις:
Η συναισθηματική, η σωματική και η ψυχολογική μας ευεξία μπορεί να επηρεάσει το πώς νιώθουμε για τις ικανότητές μας σε μία συγκεκριμένη κατάσταση. Για παράδειγμα, εάν κάποιος αγχώνεται υπερβολικά όταν κάνει μία ομιλία μπροστά σε μεγάλο κοινό, ίσως αναπτύξει μία αδύναμη αίσθηση αυτοαποτελεσματικότητας σε αυτές τις περιπτώσεις. Όμως, ο Bandura επισημαίνει ότι “δεν είναι σημαντική η ένταση αυτών των σωματικών και συναισθηματικών αντιδράσεων, αλλά το πώς τις ερμηνεύουμε και τις αντιλαμβανόμαστε”. Επομένως, μαθαίνοντας πώς να μειώσουμε το άγχος και να βελτιώσουμε τη διάθεσή μας κατά την εκτέλεση απαιτητικών εργασιών, μπορεί να αντιστραφεί το παραπάνω αποτέλεσμα.
Η σημασία αυτής της ψυχολογικής κατάστασης:
Σχεδόν όλοι οι άνθρωποι μπορούν να αναγνωρίσουν τους στόχους που θέλουν να πετύχουν. Όμως, την ίδια στιγμή συνειδητοποιούν ότι στην πράξη αυτό δεν είναι τόσο απλό. Απαιτεί συνεχή προσπάθεια και σχεδιασμό από τη μεριά τους. Έτσι, θα έχουν τα βέλτιστα αποτελέσματα. Έχει βρεθεί ότι η αυτοαποτελεσματικότητα κάποιου διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στο πώς προσεγγίζει τις διάφορες προκλήσεις που του προκύπτουν και τους στόχους που θέτει. Συγκεκριμένα, όσοι έχουν μία ισχυρή αίσθηση αυτοαποτελεσματικότητας, αναπτύσσουν βαθύτερο ενδιαφέρον στις δραστηριότητες που συμμετέχουν και αφοσιώνονται περισσότερο σε αυτές. Επίσης, ανακάμπτουν γρήγορα από τις αποτυχίες και βλέπουν τις δυσκολίες ως καταστάσεις που πρέπει να ξεπεραστούν. Από την άλλη πλευρά, όσοι έχουν μία αδύναμη αίσθηση αυτοαποτελεσματικότητας, αποφεύγουν απαιτητικές δραστηριότητες, γιατί πιστεύουν ότι ξεπερνάνε τις δυνατότητές τους. Τέλος, χάνουν γρήγορα την εμπιστοσύνη στις ικανότητές τους με το να εστιάζουν στις αποτυχίες τους, παρά στην όποια μικρή νίκη βιώσουν.
Πηγές:
- Self Efficacy and Why Believing in Yourself Matters. Ανακτήθηκε από https://www.verywellmind.com/ (τελευταία πρόσβαση 6/12/2020 στις 23:30)
- Self-Efficacy Theory. Ανακτήθηκε από https://www.simplypsychology.org/ (τελευταία πρόσβαση 6/12/2020 στις 23:30)
