Εισαγωγή:
Πρώτα από όλα, το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών ιδρύθηκε το 1930. Ιδρυτές του ήταν ο Γάλλος φιλόλογος και Φιλέλληνας Οκτάβιος Μερλιέ(1897-1976) και η σύζυγός του Μέλπω(1889-1979). Οι στόχοι της ιδρύσεως του πολιτιστικού αυτού φορέα ήταν και είναι η έρευνα της ιστορίας και του πολιτισμού του Μικρασιατικού Ελληνισμού. Πρωταρχικά του αντικείμενα ήταν η περισυλλογή της Μικρασιατικής προφορικής παράδοσης και κατ’ επέκταση η τεκμηρίωση της παρουσίας του σε ολόκληρο το γεωγραφικό εύρος της Μικράς Ασίας. Επιπλέον, αξίζει να σημειώσουμε ότι εκδίδει επιστημονικό περιοδικό, επιστημονικές μονογραφίες και γενικότερα τα αποτελέσματα των ερευνών του σε διάφορες εκδόσεις.
Σύντομη ιστορία του Κέντρου Μικρασιατικών σπουδών:
Το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών αποτελεί ένα Ίδρυμα ερευνών το οποίο εδρεύει αποκλειστικά στην Αθήνα. Ιδρύθηκε με την καταστροφή της Σμύρνης τον Αύγουστο του 1922 εφόσον υπήρχε η βαθύτατη ανάγκη αποτύπωσης του πολιτισμού και της ιστορίας των Μικρασιατών προσφύγων. Ειδικότερα, η μουσικολόγος Μέλπω Λογοθέτη- Μερλιέ και ο σύζυγός της Οκτάβιος έγιναν οι πρωτοπόροι αυτής της προσπάθειας κατά την διάρκεια του Μεσοπολέμου. Η πρώτη του ονομασία ήταν «Μουσικό Λαογραφικό Μουσείο». Αρχικός πυρήνας του φορέα ήταν η καταγραφή της μικρασιατικής μουσικής. Μεταπολεμικά πήρε την σημερινή του ονομασία «Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών- Ίδρυμα Μέλπως και Οκτάβιου Μερλιέ».
Σημαντικός σταθμός της ιστορίας του Κέντρου Μικρασιατικών σπουδών ήταν το 1962, κατά την διάρκεια του οποίου ο Μερλιέ έγινε διευθυντής του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών. Επομένως, καθοριστική ήταν η συνεργασία του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών με το Γαλλικό κράτος. Τέλος, από το 1962 έως σήμερα, το Κέντρο αποτελεί Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου, το οποίο εποπτεύεται και χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Έρευνα- εκθέσεις- συλλογές- δράσεις:
Η συλλογή του Κέντρου Μικρασιατικών σπουδών είναι τεράστια. Αρχικά, περιλαμβάνει μία μεγάλη ποικιλία καραμανλίδικων βιβλίων. Συγκεκριμένα, τα καραμανλίδικα βιβλία είναι βιβλία γραμμένα στα τουρκικά με ελληνικούς χαρακτήρες και εκδόθηκαν από τον Ορθόδοξο τουρκόφωνο πληθυσμό στα μεγάλα τυπογραφεία της Βενετίας, της Σμύρνης και της Πόλης. Επιπροσθέτως, ο κύριος κορμός της βιβλιοθήκης αποτελείται από ειδικές συλλογές, όπως αυτές του Αθανάσιου Δ. Χατζηδήμου και του Χριστόφορου Ι. Χρηστίδη. Επιπλέον, μπορεί κανείς να συναντήσει: Κώδικες Κοινοτήτων και Ενοριών της Μικράς Ασίας, έγγραφα(τίτλοι ιδιοκτησίας, πιστοποιητικά γάμου, φιρμάνια) και οπτικοακουστικό υλικό (μαγνητοταινίες και συνεντεύξεις από εναπομείναντες Έλληνες της Ίμβρου). Ακόμα, το πλήθος των αρχείων είναι υπέρμετρο. Το υλικό τους είναι πλούσιο και γεμάτο από φωτογραφίες, σκαριφήματα, χάρτες, χειρόγραφα και μουσικές καταγραφές.
Μερικά ερευνητικά προγράμματα:
Μερικά από τα σπουδαιότερα ερευνητικά προγράμματα του Κέντρου Μικρασιατικών σπουδών είναι τα εξής:
- Από την χερσόνησο της Ερυθραίας στην Αττική: Προσφυγική μνήμη, αρχιτεκτονική ταυτότητα και η περίπτωση του οικισμού Γκιούλμπαξε πριν και μετά τον εκτοπισμό του 1922, Επιστημονική Εποπτεία: Καθηγητής Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης, Ερευνήτρια: Καλλιόπη Αμυγδάλου, Υπότροφος ΙΚΥ
- Η ελληνική λογιοσύνη της Κωνσταντινούπολης από τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο εξ Απορρήτων (1636-1709) στον Μανουήλ Γεδεών (1851-1943). Προσωπογραφική θεώρηση, Επιστημονικός επόπτης: Ακαδημαϊκός Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης, Ερευνητής: Ιωάννης Κυριακαντωνάκης
- Η παρουσία του ελληνικού κράτους στην Μικρά Ασία. Οι εκθέσεις του Ελληνικού Προξενείου Σμύρνης (1833-1908). Επιστημονική εποπτεία: Καθηγητής Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης- Επιμέλεια & σχολιασμός: Δημήτρης Καμούζης.
Ο ρόλος της γεωγραφίας στο Κέντρο Μικρασιατικών σπουδών:
Η γεωγραφία ήταν το βασικότερο εργαλείο μελέτης του Μικρασιατικού κόσμου από τα πρώτα κιόλας χρόνια ιδρύσεως του Κέντρου. Η Χαρτογραφική Υπηρεσία συστάθηκε από την ίδια την Μέλπω Μερλιέ ήδη από το 1935. Βέβαια, αξίζει να σημειωθεί ότι ειδικό επιστημονικό προσωπικό σχεδίασε και αρχειοθέτησε τους χάρτες ανά περιοχές. Αντιπροσωπευτικά παραδείγματα χαρτών της Μικράς Ασίας:
Πηγές:
- Κέντρο Μικρασιατικών σπουδών (τελευταία τροποποίηση 2022), Κέντρο Μικρασιατικών σπουδών, epublishing.ekt.gr/en/publisher/cams, 1 (Τελευταία πρόσβαση 10/7/2023)
- Κέντρο Μικρασιατικών σπουδών (τελευταία τροποποίηση 2023), Κέντρο Μικρασιατικών σπουδών, kms.org.gr, 1 (Τελευταία πρόσβαση 10/7/2023)
