Εισαγωγή
Το Εκτός Ύλης Reloaded απορρίπτει τη γραμμική αφήγηση και υιοθετεί έναν διαφορετικό τρόπο θέασης. Η παράσταση φέρνει τον θεατή αντιμέτωπο με έναν μηχανισμό λόγου και του ζητά να τον παρατηρήσει τη στιγμή που λειτουργεί. Ο λόγος επιστρέφει διαρκώς στη σκηνή και κινείται επαναληπτικά, ενώ ταυτόχρονα διπλώνει μέσα στον εαυτό του. Στο τέλος, ο λόγος δείχνει καθαρά πώς λειτουργεί και ποια όρια συναντά. Με αυτή την επιλογή, η παράσταση Εκτός Ύλης Reloaded μεταφέρει συνειδητά το ενδιαφέρον από την πλοκή στη διαδικασία.
Η παράσταση αφήνει στο περιθώριο την ψυχολογική εξέλιξη των χαρακτήρων και στρέφει αλλού το βάρος της. Χτίζει σταδιακά την εικόνα ενός αδιεξόδου. Ο πολιτικός λόγος παρεμβαίνει ενεργά στον σκηνικό χρόνο και συνεχίζει να δρα ακόμη και όταν χάνει το ουσιαστικό του περιεχόμενο. Με αυτόν τον τρόπο, το έργο σχολιάζει άμεσα την ανθεκτικότητα της εξουσίας και τη διάρκεια των μηχανισμών της.
Από την πρώτη στιγμή, το έργο τοποθετεί ενεργά τον θεατή σε μια συγκεκριμένη συνθήκη θέασης. Το βασικό ερώτημα αλλάζει κατεύθυνση, εφόσον δεν εστιάζει στο αποτέλεσμα των γεγονότων αλλά στρέφει το βλέμμα στη διαδικασία. Παράλληλα, η παράσταση εστιάζει στη συνεχή επιστροφή του ίδιου. Η δραματουργία δείχνει τη φθορά που γεννά αυτή η επαναληπτική κίνηση. Κάθε επιστροφή αφαιρεί ένα ακόμη στρώμα δικαιολογίας και κάθε επανάληψη περιορίζει την αίσθηση ελέγχου. Έτσι, ο θεατής παρακολουθεί τη δράση ενός συστήματος σε πραγματικό χρόνο.
Εκτός Ύλης Reloaded: Ο κύκλος της επανάληψης
Η δομή του κειμένου δηλώνει εξαρχής ξεκάθαρα την επανάληψη. Πιο συγκεκριμένα, το κείμενο οργανώνει τις μετακινήσεις του μέσα από τίτλους και ενδείξεις, ενώ οι τίτλοι λειτουργούν ως σαφή σημεία επανεκκίνησης. Το έργο χρησιμοποιεί ενδείξεις όπως «2η ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ» και παράλληλα, εμφανίζει την «ΕΠΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟΝ ΛΟΓΟ ΤΟΥ ΒΟΥΛΕΥΤΗ». Με αυτή τη διάταξη, το Εκτός Ύλης Reloaded μετατρέπει την επιστροφή σε βασική μηχανική αρχή.
Στη συνέχεια, το κείμενο επιμένει στη διαρκή επιστροφή στα ίδια σημεία και πιάνει ξανά το νήμα με σταθερότητα. Ξεκινά από γνώριμες φράσεις και επιστρέφει σε γνώριμες καταστάσεις, χωρίς, ωστόσο, να υπόσχεται εξέλιξη ή λύση. Αντίθετα, οργανώνει μια κυκλική εμπειρία θέασης και έτσι, καθιστά την επανάληψη απολύτως ορατή στον θεατή.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι αναδρομές στο παρελθόν λειτουργούν ως εργαλεία διάγνωσης. Συγκεκριμένα, το έργο τις χρησιμοποιεί για να επιβεβαιώσει τη στασιμότητα. Όταν ο Βουλευτής μιλά στη μητέρα του, απαντά απλά «Τα ίδια». Η φράση αυτή συμπυκνώνει τη δραματουργική ακινησία και δείχνει ότι το παρελθόν δεν ανοίγει δρόμο επανόρθωσης. Αντίθετα, επιβεβαιώνει ότι τίποτα δεν αλλάζει. Με αυτόν τον τρόπο, η επιστροφή αποκαλύπτει καθαρά το αδιέξοδο.
Στη συνέχεια, το κείμενο επιστρέφει εκ νέου στον λόγο του Βουλευτή με σαφή πρόθεση. Δεν καταγράφει κάποια εσωτερική μεταστροφή· αντίθετα, επιλέγει συνειδητά να εκθέσει τον μηχανισμό της εξουσίας. Η σκηνή της υπογραφής («Άρπαξα με φόρα το στυλό και υπέγραφα…», «Υπέγραφα με λύσσα…») φέρνει στο προσκήνιο γυμνή την πράξη. Έτσι, η πράξη φωτίζει το επαναλαμβανόμενο μοτίβο πράξης, εξουσίας και ευθύνης, ενώ ταυτόχρονα, ο λόγος χάνει τη ρητορική του επένδυση. Κατά συνέπεια, ο θεατής βλέπει τον μηχανισμό καθαρά.
Ο Βουλευτής ως φορέας λειτουργίας και πολιτικού λόγου
Σε αυτό το σημείο, το Εκτός Ύλης Reloaded παρουσιάζει τον Βουλευτή ως φορέα λειτουργίας και όχι ως χαρακτήρα ψυχολογικής κατάρρευσης. Ο χαρακτήρας υπηρετεί έναν λόγο που τον υπερβαίνει και παράλληλα, δρα σταθερά μέσα σε αυτόν. Όταν αγγίζει προσωπικά στοιχεία, τα μετατρέπει άμεσα σε δημόσια διαδικασία. Ενδεικτικά, η φράση «Κύριε Πρόεδρε, ζητώ την ανοχή σας» δηλώνει θεσμική προσήλωση και πολιτική αυτοπειθαρχία. Έτσι, ο ρόλος κυριαρχεί πάνω στη ζωή και καθοδηγεί τη στάση του χαρακτήρα.
Παράλληλα, ο Βουλευτής μετατοπίζει συστηματικά την ευθύνη από το ατομικό στο συλλογικό επίπεδο. Δεν μιλά με όρους προσωπικής ευθύνης, αλλά επιλέγει γενικεύσεις. Λέει «παραμορφώσαμε» και «χάσαμε το μέτρο». Με αυτή τη στρατηγική, διαχέει το βάρος και το καθιστά απρόσωπο. Ως αποτέλεσμα, ο πολιτικός λόγος διατηρεί τη συνοχή του και συνεχίζει να λειτουργεί χωρίς ρήγματα.
Ακόμη και η μνήμη λειτουργεί εντός της ρητορικής του χαρακτήρα. Η αναφορά στην παιδική του επιθυμία να γίνει ηθοποιός, μετατρέπει αμέσως την εξομολόγηση σε θεσμικό γεγονός. Με αυτή την κίνηση, ο λόγος της εξουσίας ενισχύει τον εαυτό του. Συνεπώς, ο χαρακτήρας δεν αλλάζει, αλλά ανακυκλώνει συνειδητά τον εαυτό του μέσα σε ένα διαρκές θεσμικό παρόν.
Οι χαρακτήρες ως μηχανισμός μεταβίβασης εμπειρίας
Αντίστοιχα, οι υπόλοιποι χαρακτήρες λειτουργούν ως φορείς εμπειρίας και δεν ανοίγουν αυτόνομες δραματικές τροχιές. Ο Παντοπώλης συμπυκνώνει τη διαρροή ζωών και ελπίδων με τη φράση «Έφυγε για τη Γερμανία», ενώ αμέσως μετά, ο Νεαρός Βουλευτής γενικεύει την εμπειρία δηλώνοντας ότι «πολύς κόσμος φεύγει για έξω». Με αυτόν τον τρόπο, το Εκτός Ύλης Reloaded αποτυπώνει καθαρά τη διαδικασία της ομοιοποίησης.
Έτσι, ο πόνος γίνεται κανονικότητα και η απώλεια αποκτά στατιστικό χαρακτήρα. Ο λόγος μετατρέπεται σταδιακά σε συνήθεια. Παράλληλα, το έργο δείχνει τη μετάβαση των γενεών χωρίς ρήξη. Η σκηνική οδηγία με τον Νεαρό Βουλευτή επιβεβαιώνει αυτή τη συνέχεια, καθώς ο Παντοπώλης παραδίδει εμπειρία και ο λόγος, μαζί με τη μνήμη, αναπαράγουν την εξουσία.
Εκτός Ύλης Reloaded: Σκηνοθεσία
Τέλος, η σκηνοθεσία υπηρετεί συνειδητά τη δραματουργική επιλογή και αποφεύγει την εύκολη κορύφωση. Δεν οργανώνει τη θέαση γύρω από μεγάλα ξεσπάσματα, αλλά διατηρεί έναν επίμονο και συχνά επίπεδο ρυθμό. Στο Εκτός Ύλης Reloaded ο ρυθμός δεν προσφέρει ανάσα αλλά αντίθετα, κρατά τον θεατή μέσα στη διαδικασία της επανάληψης.
Με αυτή τη στάση, η παράσταση απορρίπτει κάθε μορφή κάθαρσης και τελικά, δημιουργεί μια άβολη αλλά ενεργή αίσθηση συνενοχής. Ο θεατής δεν παρακολουθεί απλώς. Συμμετέχει στον ίδιο μηχανισμό που η παράσταση εκθέτει επί σκηνής.
Εκτός Ύλης Reloaded: Το ανοίκειο
Μέσα σε αυτή τη δομή, η έννοια του «ανοίκειου» λειτουργεί ως κλειδί ανάγνωσης. Για τον Βουλευτή, το ανοίκειο δεν έρχεται απ’ έξω. Έρχεται από μέσα: Από την αναγκαστική αναγνώριση ότι η ζωή του χτίστηκε πάνω σε επιλογές που τώρα επιστρέφουν ως ενοχή και απώλεια. Το ανοίκειο αναδύεται από το οικείο, από τις αναμνήσεις και τις πράξεις του ίδιου του παρελθόντος του (Καθημερινή). Τα μεγάλα συλλογικά τραύματα (Τέμπη, Μάτι) ενεργοποιούν το ανοίκειο, όχι ως «ξένα γεγονότα», αλλά ως κάτι που σε αφορά έμμεσα, βαθιά και καθοριστικά. Ζεις ταυτόχρονα «μέσα» και «έξω» από το γεγονός, σε μια εμπειρία που θυμίζει τη λογική των βιωμένων/ετεροτοπικών χώρων. Έτσι, ο θεατής συναντά μια αίσθηση αδιεξόδου αντίστοιχη με εκείνη του Βουλευτή: Σκέψη που δεν κλείνει, μνήμη που επιστρέφει, ερώτημα που μένει ανοικτό.
Εκτός Ύλης Reloaded και νατουραλισμός
Στο τελικό του άνοιγμα, το Εκτός Ύλης Reloaded συνομιλεί εύστοχα με το Μάνα, Μητέρα, Μαμά του Γιώργου Διαλεγμένου. Τα δύο έργα κινούνται σε διαφορετικά πεδία: Πολιτικός λόγος και συλλογική ευθύνη από τη μία, μικροαστική οικογένειακαι κλειστός οικιακός χώρος από την άλλη. Συναντιούνται όμως, στον τρόπο που ο νατουραλισμός λειτουργεί ως εργαλείο αποκάλυψης. Ο Διαλεγμένος εγκλωβίζει τους ήρωες σε ένα σπίτι-κλοιό φθοράς. Ο Λεϊμονής μεταφέρει την ίδια ακινησία στον δημόσιο χώρο της πολιτικής. Και στις δύο περιπτώσεις, η γραφή δεν κάνει κήρυγμα. Εκθέτει μηχανισμούς ζωής και αφήνει τον θεατή να αναγνωρίσει — άβολα — κάτι δικό του.
Επίλογος
Το Εκτός Ύλης Reloaded παρουσιάζει την πραγματικότητα ως μηχανισμό. Δείχνει επανάληψη, επιστροφή και μεταβίβαση λόγου. Με αυτόν τον τρόπο, μεταφέρει την ευθύνη στον θεατή. Η παράσταση δεν προσφέρει λύτρωση, αλλά αφήνει μια σκέψη που συνεχίζει. Η τελευταία «επαναφορά» περνά από τη σκηνή στην καθημερινότητα.
Δικτυογραφία
Psychology.gr, «Πώς συνδέεται το ανοίκειο συναίσθημα με τους ετεροτοπικούς και τους βιωμένους χώρους», διαθέσιμο στο: https://www.psychology.gr/diafora-themata-psychologias/5332-pos-syndeetai-to-anoikeio-synaisthima-me-tous-eterotopikoys-kai-tous-viomenous-xorous.html
Καθημερινή, «Το ανοίκειο που κρύβουμε μέσα μας», 17.12.2017, διαθέσιμο στο: https://www.kathimerini.gr/culture/books/939319/to-anoikeio-poy-kryvoyme-mesa-mas/
Psychology Today, «The Ruins of Repetition», διαθέσιμο στο: https://www.psychologytoday.com/us/blog/me-the-self-and-i/202012/the-ruins-of-repetition
