Δεκεμβριανά, ελληνικός εμφύλιος πόλεμος, από τον βραβευμένο συγγραφέα Στέφανο Δάνδολο: Δεκέμβρης, 1944 στο φημισμένο Καφενείο Ζαχαράτου. Ο κύριος Αριστείδης Τσόκος, ο μακροβιότερος σερβιτόρος του καταστήματος, ξακουστός για την ευγένεια, την αφοσίωση και την εργατικότητά του ονειρεύεται την Ευδοξία του. Μαζί, είναι τα αηδόνια της σιωπής, που όπως του είπε και ο Οδυσσέας Ελύτης, θαμώνας κι αυτός του καφενείου, «είναι δύο αηδόνια που δεν τραγούδησαν ποτέ». Ένας ανεκπλήρωτος έρωτας, μια πλατωνική σχέση, μυθιστορηματικής εμβέλειας με φόντο τα Δεκεμβριανά και τον ανελέητο εμφύλιο.
Τα αηδόνια της σιωπής παρέμειναν σιωπηλά για πάνω από σαράντα χρόνια, από την αρχή του αιώνα περίπου μέχρι τα Δεκεμβριανά. Ως ένας σύγχρονος άγιος ο κύριος Αριστείδης υπέμεινε καρτερικά τη μοίρα του. Ένα μεγάλο και τρομακτικό σημάδι στην πλάτη του και η συμβουλή της μητέρας του να μην το δει κανείς. Τρόμαζε στη σκέψη ότι η αγαπημένη του Ευδοξία θα λιγοψυχήσει και θα φύγει αν το δει. Δεν άντεχε να την απογοητεύσει, για εκείνον ήταν ιερή, πάνω από καθετί ανθρώπινο και φθαρτό. Και έτσι, με υπομονή αγίου έκρυβε και το σημάδι και τα αισθήματα που έτρεφε για την Ευδοξία. Τα αισθήματα όμως ήταν αμοιβαία, ούτε η Ευδοξία τον είχε ξεχάσει. Αποφασίζει να του γράψει και να του εκμυστηρευτεί τον έρωτά της για εκείνον. Ένα γράμμα που συνέπεσε με τα Δεκεμβριανά, με απίστευτες καθυστερήσεις και με πολλή αγωνία. Άραγε θα έφτανε στον προορισμό του; Και ποιες ήταν εκείνες οι δεκαέξι λέξεις που έκαναν την ανατροπή;
Όλα τα παραπάνω συνθέτουν το χρονικό μιας από τις πιο ζοφερές περιόδους της ιστορίας της σύγχρονης Ελλάδας. Αδελφός σκοτώνει αδελφό, ο εχθρός δεν είναι ο Γερμανός, αλλά ο δικός μας άνθρωπος. Είναι εκείνος ο συνάδελφος στη δουλειά, το αμούστακο παιδί, ο αντάρτης, ο δωσίλογος. Όλοι εναντίον όλων. Η Ευδοξία γράφει στο ημερολόγιό της: «Η ζωή είναι ένα κελί. Έχουμε συνηθίσει να αναπνέουμε πίσω από κάγκελα και να ονειρευόμαστε κάτι που δεν μπορούμε να αγγίξουμε» (σελ.337). Η στάση και η αφοσίωση της Ευδοξίας στον έρωτα έρχεται σήμερα να μετουσιωθούν σε θεωρία όπως παρουσιάζεται στο βιβλίο του ψυχιάτρου Δημήτρη Καραγιάννη, «Έρωτας ή τίποτα». Η Ευδοξία ανήκει στην κατηγορία των γυναικών που έχουν μια θηλυκότητα και μια ομορφιά που με ένα μυστικό τρόπο συμβάλλουν στη διάσωση της γνήσιας ερωτικής επιθυμίας. Όσα μυθιστορήματα κι αν διαβάσει στη γυναίκα με τα θλιμμένα μάτια, όσο και να τη συνεπαίρνουν οι έρωτες του Χήθκλιφ και της Κάθριν στο μυθιστόρημα της Έμιλυ Μπροντέ, «Ανεμοδαρμένα ύψη», ο δικός της έρωτας για τον Αριστείδη είναι πιο ανεμοδαρμένος: τα κύματα της Γλυφάδας και τα εφτά πεύκα, εκεί όπου τον περιμένει κάθε βράδυ μήπως φανεί, είναι κι εκείνα στοιχεία της φύσης που συνθέτουν το μοναδικό μωσαϊκό του έρωτά τους.
Και το σημάδι στην πλάτη; Ο συμβολισμός βαθύς, ο Δάνδολος χρησιμοποιεί το εκ γενετής τραύμα του Αριστείδη πιθανόν για να εκλογικεύσει όλα τα σωματικά και ψυχικά τραύματα που γεννάει ο πόλεμος και-στην περίπτωσή μας-ο εθνικός σπαραγμός. Ο προδομένος και μαρτυρικός ελληνικός λαός «ματώνει» κάθε φορά. «Οι εκδικητικοί άνθρωποι, όπως λέει και ο κτηματίας Πανδής, έχουν υπομονή αγίου» (σελ. 438). Υπομονή αγίου όμως έχουν και ο Αριστείδης και η Ευδοξία διαποτισμένη με αξίες και ένα ανυπέρβλητο ήθος που σπανίζει. Όπως λέει και η Κάθριν για τον Χήθκλιφ: « Οποιοδήποτε συστατικό συνθέτει τις ψυχές μας, η δική του και η δική μου είναι πανομοιότυπες». Άραγε, οι ήρωες μας θα καταφέρουν να σμίξουν; Μέσα από τα σκοτάδια των (ψυχικών) τούνελ θα γεννηθεί το φως και η ελπίδα για ένα καλύτερο και ειρηνικότερο αύριο; Η συνέχεια στο βιβλίο, που θα σας συνεπάρει. Ήταν Δεκέμβρης πριν ακριβώς 80 χρόνια…
Πηγές
Καραγιάννης, Δ. (2024). Έρωτας ή τίποτα. Αθήνα: Αρμός.
Bronte, E. (1847). Wuthering Heights. London: Penguin Classics.
