Ο καταναλωτισμός είναι ένα φαινόμενο παγκόσμιας εμβέλειας που παίρνει όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις στις μέρες μας. Ωστόσο, η κατανάλωση αγαθών έχει τις ρίζες της στα πρωτόγονα ένστικτα του κυνηγού-συλλέκτη. Δεν είναι απαραίτητα επιβλαβές, φτάνει μόνο να γίνεται για σημαντικούς βιοποριστικούς λόγους. Διαφορετικά, η υπερβολική του χρήση είθισται να γίνει προβληματική.
Αίτια που οδηγούν στο φαινόμενο της κατανάλωσης:
- Διέξοδος από τη μοναξιά και από τυχόν προσωπικά προβλήματα του ατόμου. Αυτή η διαδικασία γίνεται, συνήθως, μαζί με κάποιο αγαπημένο πρόσωπο, πράγμα που συνεπάγεται ευχαρίστηση και αλλαγή από τη ρουτίνα της καθημερινότητας.
- Τρόπος καταπολέμησης αισθημάτων κατωτερότητας και ανεπάρκειας. Το άτομο προσπαθεί να αντικαταστήσει τα δυσάρεστα συναισθήματά του με σύντομα συναισθήματα ικανοποίησης και πλήρωσης. Αυτό, ενώ μπορεί να φαίνεται ως αποτελεσματικός μηχανισμός άμυνας, στην πραγματικότητα στερεί από τον άνθρωπο την ανάληψη δράσης και αντιμετώπισης των συναισθημάτων του.
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Εξαιτίας αυτής, ο Καταναλωτισμός αυξάνεται, όμως υπάρχει η πιθανότητα και αυτός να τη δημιουργήσει. Το άτομο που για κάποιους λόγους μένει ανικανοποίητο από τη ζωή του, προσπαθεί να ευχαριστηθεί μέσα από τις εφήμερες απολαύσεις της κατανάλωσης, κάνοντας συνεχώς δώρα στον εαυτό του. Όμως, ποτέ δε θα είναι αρκετά για να ικανοποιηθεί πλήρως.
- Έντονη ενασχόληση με το “φαίνεσθαι”. Πιστεύει ότι το να έχει κάποιος πολλά υλικά αγαθά, αυτομάτως υπερτερεί από αυτούς που έχουν λίγα. Επομένως, δίνει πολύ μεγάλη αξία σε αυτό, πιστεύοντας ότι καθορίζουν εξ’ ολοκλήρου το ίδιο το άτομο, ενώ για την ακρίβεια είναι η συμπεριφορά του προς τους άλλους.
Τρόποι αντιμετώπισης της κατανάλωσης:
- Σωστή ιεράρχηση των αναγκών. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ξεκαθαριστούν οι προτεραιότητες που έχει κάποιος και να αποκτήσει αυτά που όντως χρειάζεται. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να δημιουργήσει μία λίστα αγοράς προϊόντων, υπολογίζοντας παράλληλα το χρηματικό ποσό που θα χρειαστεί μόνο για αυτήν.
- Καταγραφή όλων των αγορών. Πολύ χρήσιμη, ακόμη, θα μπορούσε να αποβεί και η δημιουργία ενός ημερολογίου, όπου το άτομο θα καταγράφει τα έσοδα και τα έξοδα κάθε εβδομάδας. Έτσι, θα αποφευχθούν και πιθανές οικονομικές δυσκολίες από την αλόγιστη χρήση των χρημάτων.
- Σωστή αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου. Για παράδειγμα, η ενασχόληση με τη γυμναστική και τον αθλητισμό είναι πολύ ωφέλιμη για την ψυχική και σωματική υγεία. Το ίδιο ισχύει και για τις κοινωνικές επαφές. Η επικοινωνία του ατόμου με αγαπημένα του πρόσωπα είναι ικανή να του προσφέρει μία αίσθηση επάρκειας και αυτοαξίας. Υπό άλλες συνθήκες, θα επεδίωκε μάταια να τις αποκτήσει μέσα από το λεγόμενο “shopping therapy” που μόνο ουσιαστική θεραπεία δεν προσφέρει αυτός ο μαζικός Καταναλωτισμός.
- Κατανόηση των λόγων που οδηγούν στον καταναλωτισμό. Οφείλει να συνειδητοποιήσει τους παράγοντες που τον ωθούν στην αγορά περιττών αντικειμένων, καθώς και τα συναισθήματα που νιώθει κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας. Έτσι, θα ξεκαθαριστεί αν πραγματικά έχει ανάγκη κάτι και για ποιο λόγο.
Πηγές:
- Βαϊζίδου, Χ. (2018). Καταναλωτική συμπεριφορά, με αφορμή μια μαύρη Παρασκευή. Ανακτήθηκε από https://www.psychology.gr/diafora-themata-psychologias/3511-katanalotiki-symperifora.html (τελευταία πρόσβαση 15.05.2020)
- Τσαγκαράκη, Α. (2019). Καταναλωτική μανία: Προσπαθώντας να καλύψουμε το αίσθημα κενού μέσω των υλικών αγαθών. Ανακτήθηκε από https://enallaktikidrasi.com/2019/03/katanalwtiki-mania-prospathwntas-kalipsoume-aisthima-kenou-mesw-ilikwn-agathwn/ (τελευταία πρόσβαση 15.05.2020)
- Η Μανία του Καταναλωτισμού & η Αντιμετώπισή της. (2018). Ανακτήθηκε από https://www.areianet.gr/ (τελευταία πρόσβαση 15.05.2020)
