Τι είναι τα παραμύθια; Ποια χαρακτηριστικά μίας ιστορίας την κατατάσσουν στο είδος των παραμυθιών, και όχι, παραδείγματος χάριν, σε εκείνο της επιστημονικής φαντασίας; Θα έλεγα ότι ίσως το βασικότερο χαρακτηριστικό των παραμυθιών είναι ότι πρόκεινται για αλληγορίες οι οποίες έχουν κάποιο ηθικό δίδαγμα. Συγγράφονται για να διδάξουν στα παιδιά πώς η εκάστοτε κοινωνία απαιτεί να συμπεριφέρονται όταν μεγαλώσουν. Διδάσκουν το «σωστό» και το «λάθος», γι αυτό άλλωστε συχνά περιέχουν μονοδιάστατους, μη ρεαλιστικούς χαρακτήρες, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν μία συγκεκριμένη αξία. Οι ηρωίδες και οι ήρωες των παραμυθιών λειτουργούν ως σύμβολα, και προκειμένου το παιδί να λάβει το ηθικό μήνυμα, οι συμπεριφορές τους είναι υπερβολικές και εξαιρετικά προβλέψιμες. Η χρήση των παραμυθιών ως κείμενα προετοιμασίας για την ενηλικίωση και την εισαγωγή των παιδιών στην κοινωνία δεν επιτρέπει την ύπαρξη ηθικά αμφιλεγόμενων χαρακτήρων, γι αυτό και είναι συνήθης η απεικόνιση πολύ «καλών» και πολύ «κακών» χαρακτήρων. Μέσα σε αυτό το κοινωνικοπολιτικά προκαθορισμένο πλαίσιο, πώς σκιαγραφούνται οι γυναίκες; Συχνή είναι η σύγχρονη αποστροφή προς την απεικόνιση των γυναικών στα παραμύθια που δίνουμε στα παιδιά, και για καλούς λόγους. Ποια είναι αυτή, και πώς τίθεται υπό αμφισβήτηση;
Ίσως ο καλύτερος τρόπος να εξηγήσω την περιοριστική εκπροσώπηση των γυναικών στα παραμύθια είναι μέσω ενός προσωπικού παραδείγματος. Δύο αναμνήσεις μου είναι έντονες σχετικά με αυτό το θέμα από την παιδική μου ηλικία: πρώτον, δεν θαύμαζα σχεδόν κανέναν γυναικείο χαρακτήρα, και δεύτερον, ένιωθα τεράστια αποστροφή προς τους πρίγκιπες. Ειδικά η δεύτερη αυτή ανάμνηση είναι τόσο έντονη που μπορώ ακόμη και τώρα να αναβιώσω το αίσθημα αβάσταχτης αντιπάθειας προς κάθε πρίγκιπα που παντρευόταν κάποια ηρωίδα κλασικού παραμυθιού, όπως η Σταχτοπούτα και η Ωραία Κοιμωμένη. Αυτό το οποίο δεν μπορούσα να κατανοήσω, και που ειλικρινά πιστεύω ότι είναι επιβλαβές για πολλά κορίτσια, ήταν γιατί όλες αυτές οι κοπέλες ήθελαν τόσο πολύ να παντρευτούν κάποιον; Οι υποτιθέμενα όμορφοι και ηρωικοί πρίγκιπες φάνταζαν στα παιδικά μου μάτια βαρετοί, κουραστικοί, και, ειλικρινά, αχρείαστοι. Οι κοπέλες συνήθως δεν τους γνώριζαν από πριν, και ενώ για εμένα οι ζωές που εκείνες ζούσαν ήταν συγκλονιστικά ενδιαφέρουσες, αυτές επέλεγαν να αφεθούν στην ψευδή προστασία κάποιου αγνώστου, του οποίου την προσοχή την είχαν αναγάγει σε σκοπό ζωής, δίχως κάποια εμφανή αιτία την οποία να μπορούσα να αναγνωρίσω. Όταν κοιτούσα τα αγόρια πρωταγωνιστές παραμυθιών έβλεπα μία πληθώρα προσωπικοτήτων και ενθουσιωδών περιπετειών με διαφορετικά τέλη, τα οποία ποτέ δεν ήταν ότι η γυναίκα που πάντοτε περίμεναν ήρθε να τους σώσει από την παθητική και ανέλπιδη κατάσταση στην οποία είχαν υποπέσει. Επόμενο ήταν να ταυτίζομαι με εκείνα, όμως αυτό δεν είναι υγιές. Τα νεαρά κορίτσια δεν θα έπρεπε ούτε να συμβιβάζονται με την επίτευξη ενός γάμου ως το μοναδικό πιθανό όνειρο, ούτε όμως να περιφρονούν το φύλο τους. Επιβλαβείς μόδες όπως το δόγμα του «δεν είμαι σαν τα άλλα κορίτσια», το οποίο υπονοεί ότι η γυναικεία φύση είναι αποκρουστική και καλό θα ήταν να αποφευχθεί η ταύτιση με εκείνη, προκύπτουν φυσικά μέσω της καλλιέργειας του «παραμυθένιου» αρχέτυπου της αδύναμης, παθητικής, αφελούς, και αθώας κοπέλας, η οποία δεν έχει κανέναν έλεγχο για το τι συμβαίνει στην ζωή της, και μόνη ελπίδα σωτηρίας και ευτυχίας της είναι κάποιος άνδρας.
Παρόλο που η παράδοση των παραμυθιών είναι σχεδόν εξολοκλήρου θηλυκή, με τα νανουρίσματα και τις προφορικές ιστορίες που φτωχές γυναίκες διηγούνταν στα παιδιά, οι οποίες συχνά φλέρταραν με το γένος του τρόμου, να θεωρούνται τα πρώτα παραμύθια που ποτέ δημιουργήθηκαν, σήμερα η θέση της γυναίκας στα πιο δημοφιλή παραμύθια δυστυχώς συμφωνεί με την πατριαρχική παράδοση. Έχει έρθει η στιγμή να γραφτούν νέα παραμύθια στα οποία κοπέλες θα έχουν τον δυναμικό πρωταγωνιστικό ρόλο, και την ελευθερία να βιώσουν τις ίδιες ποίκιλλες περιπέτειες οι οποίες είναι συνήθως είναι προνόμιο των αγοριών ηρώων. Έχει έρθει η στιγμή, εν ολίγοις, να εγκαταλείψουμε τους πρίγκιπες. Για τους αγγλομαθείς αναγνώστες μας, μία δυναμική αρχή στην προώθηση της πραγματικής γυναικείας φύσης μέσω των παραμυθιών έκανε ο εκδοτικός οίκος Usborne, με την έκδοση της συλλογής παραμυθιών Forgotten Fairy Tales of Brave and Brilliant Girls το 2019, η οποία περιέχει οχτώ παραμύθια από τους περασμένους αιώνες που έχουν για διάφορους κοινωνικοπολιτικούς λόγους αγνοηθεί, στα οποία, μεταξύ άλλων, πρωταγωνιστεί ένα κορίτσι που πολεμάει με ένα γκόμπλιν για να σώσει μία αρκούδα, καθώς και μία άλλη κοπέλα που ξεγελάει έναν γίγαντα προκειμένου να σώσει την οικογένεια της. Χαρούμενη ανάγνωση!
