Πολλές φορές ακούμε ή διαβάζουμε «θα γίνει αυτό που πιστεύεις ότι θα γίνει». Τι εννοούν; Μπορεί να ισχύσει κάτι τέτοιο; Μπορούμε να σκεφτούμε κάτι και να γίνει; Φυσικά και όχι, μόνο η σκέψη δεν αρκεί. Όμως οι σκέψεις δημιουργούν συναισθήματα και συμπεριφορές που τελικά επιβεβαιώνουν τις σκέψεις.
Συχνά οι πεποιθήσεις μας είναι λανθασμένες και βασιζόμενες σε υποθέσεις (τη γνώμη μας, τη γνώμη των άλλων), όχι σε πραγματικά γεγονότα. Ο W. Thomas υποστήριξε: «Όταν οι άνθρωποι θεωρούν ορισμένες καταστάσεις σαν πραγματικές, αυτές είναι πραγματικές στις επιπτώσεις τους».
Ο όρος αυτοεκπληρούμενη προφητεία ανήκει στον Robert Merton και πρωτοεμφανίστηκε στο βιβλίο «Κοινωνική Θεωρία και Κοινωνική Διάρθρωση» το 1949. Ορίζεται ως εκείνη η πρόβλεψη ή δήλωση που, παρότι μπορεί να είναι λανθασμένη, στην πορεία βγαίνει αληθινή. Όπως είπε ο W.I.Thomas, «όταν οι άνθρωποι θεωρούν ορισμένες καταστάσεις πραγματικές, αυτές είναι πραγματικές στις επιπτώσεις τους». Με πιο απλά λόγια, μιλάμε για την αρνητική ερμηνεία που δίνουμε για κάτι και που τελικά, υποσυνείδητα, προκαλούμε να συμβεί.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πόσο ισχυρή είναι η αυτοεκπληρούμη προφητεία στη ζωή μας, είναι μια γνωστή μελέτη δύο καθηγητών του Ηarvard, των Rosenthal και Jacobson, το φαινόμενο του Πυγμαλίωνα, οι οποίοι μοίρασαν σε μαθητές Δημοτικού ένα τεστ νοημοσύνης. Ανεξάρτητα από τα αποτελέσματα, οι ερευνητές ενημέρωσαν παραπλανητικά υψηλό δείκτη νοημοσύνης στους δασκάλους του σχολείου. Βάσει του τεστ, η Χ ομάδα παιδιών είχε υψηλό δείκτη νοημοσύνης και η Ψ ομάδα χαμηλό δείκτη. Το αποτέλεσμα ήταν στο τέλος της χρονιάς τα παιδιά της ομάδας Χ που θεωρούνταν…πιο έξυπνα να έχουν καλύτερες επιδόσεις στα μαθήματα από εκείνα που λογίζονταν… λιγότερο ευφυή. Με άλλα λόγια, οι ίδιοι οι δάσκαλοι επηρεάστηκαν πιστεύοντας πως κάποια παιδιά αποδίδουν καλύτερα. Έτσι, με τη σειρά τους επηρέασαν τα εν λόγω παιδιά αντιμετωπίζοντάς τα ως καλύτερους μαθητές. Οι αποδόσεις των μαθητών επιβεβαίωσαν την προφητεία, αφού και οι ίδιοι οι δάσκαλοι ασυνείδητα συμπεριφέρονταν διαφορετικά στις δύο ομάδες.
Οι Mark Snyder και Bill Swann αναφέρονται στην επιβεβαίωση της προφητείας λέγοντας πως οι προσδοκίες μιας ολόκληρης κοινωνίας ή ενός συνόλου ανθρώπων οδηγούν κάποιον να συμπεριφέρεται έτσι ώστε να επιβεβαιωθούν αυτές οι προσδοκίες.
Καταλυτικά:
1. Οι γενικευμένες αρνητικές σκέψεις δημιουργούν δυσάρεστα συναισθήματα.
2. Τα δυσάρεστα συναισθήματα μας εμποδίζουν να κάνουμε πράγματα και να εξετάσουμε τις εναλλακτικές.
3. Η συμπεριφορά μας ακολουθεί τις σκέψεις και τα συναισθήματα.
4. Τελικά, επιβεβαιώνεται αυτό που πιστεύουμε.
Πώς μπορώ να αποφύγω την προφητεία;
-Να ρωτάω ξεκάθαρα τι συμβαίνει, πριν φτάσω στο σημείο να ερμηνεύω.
-Να προσπαθώ να σκεφτώ όλες τις πιθανές ερμηνείες μιας συμπεριφοράς ή ενός γεγονότος.
-Να πιστεύω στις δικές μου δυνατότητες και εκτιμήσεις για τα πράγματα και όχι των άλλων
-Να αποφεύγω τα στερεότυπα και τις ταμπέλες.
Η ζωή είναι ένα ρίσκο αλλά και ένας αγώνας, που δίνουμε καθημερινά χωρίς να γνωρίζουμε την έκβασή του. Αν κάνουμε μόνο αρνητικά σενάρια, δεν είμαστε σε θέση να αξιολογήσουμε σωστά και τα θετικά που μας συμβαίνουν. Αν η βαθιά επιθυμία κάποιου είναι να αποδείξει τελικά πως η ζωή είναι μαύρη και πως δεν αξίζει να προσπαθεί γιατί δεν θα τα καταφέρει, μπορεί να κάνει την επιλογή του να συνεχίσει να νιώθει άτυχος. Κανείς, όμως, δεν μπορεί να αποδείξει ότι στο δικό του μέλλον τα πράγματα θα συνεχίσουν να είναι αρνητικά, όπως και κανείς δεν μπορεί να αποδείξει το αντίθετο. Το να αρνείται την πιθανότητα μιας βελτίωσης δεν έχει λογική και, επομένως, δεν μπορεί να σταθεί ως σχήμα σκέψης.
Η αποτυχία δεν είναι να πέφτεις κάτω. Η αποτυχία είναι να μη ξανασηκώνεσαι.
Σχετικά με την αυτοεκπληρούμενη προφητεία:
