Στη ζωή, η αλλαγή είναι ο κανόνας και όχι η εξαίρεση:

Η ζωή κάθε άλλο παρά στατική μπορεί να χαρακτηριστεί. Μετασχηματισμοί συμβαίνουν σε όλους τους τομείς της πραγματικότητας, από τη φυσική ανάπτυξη έως και την επιστημονική πρόοδο. Παρόλα αυτά, οι άνθρωποι λαχταρούν τη σταθερότητα. Οι αλλαγές, οποιασδήποτε φύσεως, μπορεί να απειλήσουν την ευημερία που έχουν χτίσει, ειδικότερα όταν οι αλλαγές αυτές απαιτούν και ένα νέο σύνολο δεξιοτήτων από τα άτομα για να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Έτσι λοιπόν, απροσδόκητες είτε μεγάλες αλλαγές συνοδεύονται από άγχος, από τη στιγμή που η ικανότητα μας να ελέγχουμε τις καταστάσεις βασίζεται στη δυνατότητα -σε λογικό βαθμό- προβλεψιμότητας του μέλλοντος. Και κάπου εδώ τρυπώνει ύπουλα η νοσταλγία.

Νοσταλγία: το αίσθημα ευχαρίστησης και λύπης που προκαλείται από την ανάμνηση μιας εμπειρίας από το παρελθόν που εύχεσαι να μπορούσες να βιώσεις ξανά…

Η λέξη «Νοσταλγία» είναι ένας νεολογισμός που κατασκευάστηκε το 1688 από τον ελβετικό φοιτητή ιατρικής Johannes Hofer. Παράγεται  από το συνδυασμό των ελληνικών λέξεων νόστος (επιστροφή στην πατρίδα) και άλγος (πόνος). Ο νόστος, φυσικά , αποτελεί το κεντρικό θέμα της Οδύσσειας του Ομήρου. Όλο το έργο εκτυλίσσεται με την προσπάθεια του Οδυσσέα να γυρίσει στην πατρίδα του Ιθάκη και στην αγαπημένη του Πηνελόπη μετά τον Τρωικό πόλεμο.

Η νοσταλγία είναι πολύ πιο πολύπλοκη από ότι ίσως θεωρούν μερικοί. Δεν αποτελεί απλώς μια νοητική επιστροφή στα γεγονότα του παρελθόντος. Το παρελθόν είναι τόσο αόριστο όσο και το μέλλον. Πάντα παραμορφωμένο, πολλές φορές θεωρείται ως καλύτερο από το παρόν και έτσι οι άνθρωποι συχνά επιθυμούν να γυρίσουν σε αυτές τις ‘καλύτερες μέρες’. Το παρελθόν, με αυτό τον τρόπο, μας απομακρύνει από την αλήθεια του παρόντος και τον πόνο που ενδέχεται να εμπεριέχει η πραγματικότητα. Θεωρείται κάτι όμορφο, κάτι αμετάκλητο που φαντάζει ουκ ολίγες φορές καλύτερο από το που βρισκόμαστε τώρα.

Ωστόσο, όπως και το απρόβλεπτο μέλλον, έτσι και το παρελθόν αυτό καθαυτό, αποτελεί μια εξιδανικευμένη εκδοχή  του πώς θα θέλαμε να εξελιχθεί μια κατάσταση. Ο τρόπος με τον οποίο θυμόμαστε τις αναμνήσεις δεν είναι αντικειμενικός. Με το να ανακαλούμε στο μυαλό μας μια ανάμνηση, θυμόμαστε ότι ο εγκέφαλος μας έχει επιλέξει να θυμάται. Οι αναμνήσεις μας δεν είναι ακριβείς. Συχνά, με ασυνείδητο τρόπο, φιλτράρουμε και επεξεργαζόμαστε τις αναμνήσεις μας απομακρύνοντας τα αρνητικά στοιχεία που μπορεί να συμπεριλαμβάνουν.

Oι Ρωμαίοι είχαν μια ρήση που σχετίζεται με το φαινόμενοo : ‘memoria praeteritorum bonorum’ που μεταφράζεται χονδρικά στο ότι θυμόμαστε μόνο τα καλά του παρελθόντος.

Ωστόσο, όπως αποδεικνύεται, η νοσταλγία δεν έχει να κάνει με την ενθύμηση παλαιότερων καιρών. Η νοσταλγία δε σχετίζεται με μια συγκεκριμένη μνήμη, αλλά μάλλον με μία συναισθηματική κατάσταση. Συνδέουμε συναισθήματα με συγκεκριμένες εποχές του παρελθόντος και στην προσπάθεια μας να τα ξαναβιώσουμε επιστρέφουμε σε δικές μας εκδοχές του παρελθόντος. Καταλήγουμε λοιπόν πως η νοσταλγία είναι η λαχτάρα για συγκεκριμένα συναισθήματα κι όχι για συγκεκριμένες χρονικές στιγμές.

Η νοσταλγία αποτελεί μια περίπλοκη κατάσταση, ωστόσο είναι ιδιαίτερα κοινή ανάμεσα στους ανθρώπους. Αν και παλαιότερα την προσέγγιζαν ως διαταραχή, σήμερα θεωρείται κομμάτι της ανθρώπινης υπόστασης. Σύμφωνα με έρευνα των New York Times οι περισσότεροι άνθρωποι νοσταλγούν τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Κάποιοι άνθρωποι είναι περισσότερο επιρρεπείς στο να βιώσουν την νοσταλγία, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που πάσχουν από αγχώδη διαταραχή. Χρησιμοποιούν την νοσταλγία ως τρόπο για να αποδράσουν από το άγχος που απορρέει από το παρόν.

Το αίσθημα νοσταλγίας, παράλληλα, κορυφώνεται σε μεταβατικές ηλικιακές ομάδες. Πρώιμοι ενήλικες κατά την δεύτερη δεκαετία της ζωής τους που μεταπηδούν από την εξάρτηση από το οικογενειακό περιβάλλον στην απεξάρτηση τους από αυτό αλλά και στις ηλικίες 50 και άνω, οπότε και συνήθως συμπίπτει με την περίοδο της συνταξιοδότησης και άρα καίριας αλλαγής στη ζωή των ατόμων. Υπαρξιακές ερωτήσεις της μορφής ‘Πού βρίσκομαι και τι έχω κατορθώσει έως τώρα;’ ‘Πρoς τα πού επιδιώκω να κατευθυνθώ από δω και πέρα;’ είναι ικανές να πυροδοτήσουν την νοσταλγία.

Αντικείμενα επίσης όπως φωτογραφίες,ένα άρωμα, ένα μουσικό κομμάτι κοκ μπορούν επίσης να την προκαλέσουν .

Εν κατακλείδι:

Η νοσταλγία, όπως και η θλίψη ή η ευτυχία, αποτελεί ένα καθολικό συναίσθημα. Είναι κάτι το οποίο μοιράζονται όλοι οι πολιτισμοί, οι φυλές και οι ηλικίες. Νοσταλγούμε το παρελθόν παρά το γεγονός πως ο καθένας μας έχει διαφορετικό στην κατοχή του. Είναι η ικανότητα μας να αντιλαμβανόμαστε κοινά στοιχεία όπως η νοσταλγία που μας βοηθούν να αναπτύξουμε την ενσυναίσθηση και να επικοινωνούμε καλύτερα με τους γύρω μας. Ισχυρότερο από το μέλλον, το παρελθόν μας δίνει λόγους να συνεχίσουμε. Αντί να αγωνιούμε για το μέλλον,επιστρέφουμε στο παρελθόν για να θυμηθούμε τους λόγους για τους οποίους αξίζει να ζούμε. Γατζωνόμαστε, τελικά, σε ευτυχισμένες αναμνήσεις για να δημιουργήσουμε την πεποίθηση ότι μπορούμε να ξαναδημιουργήσουμε ευτυχισμένες καταστάσεις και στο μέλλον!

Πηγές:

• Nostalgia: a Neuropsychiatric Understanding. Ανακτήθηκε από acrwebsite.com
• How Nostalgia Works. Ανακτήθκε από howstuffworks.com
• The Psycology of Nostalgia: Why Do We Feel a Longing for the Past?. Ανακτήθηκε από learningmind.com