Υπάρχει μία αρκετά συνηθισμένη περίπτωση, την οποία αρκετοί έχουμε βιώσει. Έχουμε να εκτελέσουμε ένα έργο μπροστά σε κάποιον ή σε κάποιους ανθρώπους. Κάποιες φορές αποδίδουμε καλά στο συγκεκριμένο έργο μπροστά τους, ενώ για άλλο έργο συμβαίνει να μην αποδίδουμε όσο καλά θέλουμε. Υπάρχει μία σαφής εξήγηση για αυτό, η οποία δεν είναι άλλη από την κοινωνική διευκόλυνση.
Η κοινωνική διευκόλυνση είναι η κατάσταση, κατά την οποία όταν υπάρχει κοινό να μας παρακολουθεί, η απόδοσή μας αυξάνεται. Αυτό, βέβαια, προϋποθέτει να είμαστε επιδέξιοι στο εν λόγω έργο. Για παράδειγμα, ένας επιδέξιος πιανίστας έχει περισσότερες πιθανότητες να αποδόσει καλύτερα όταν τον παρακολουθεί κόσμος, παρά εάν ήταν μόνος του. Θα λέγαμε ότι η παρουσία των άλλων του δίνει κίνητρο να δώσει τον καλύτερό του εαυτό. Αντιθέτως, εάν κάποιος βρίσκεται στα πρώτα του βήματα στην εξάσκηση μιας δεξιότητας, τότε η παρουσία των άλλων δεν πρόκειται να τον βοηθήσει στην αύξηση της απόδοσής του. Το αντίθετο μάλιστα.
Οι απαρχές της κοινωνικής διευκόλυνσης:
Το 1898 ο ερευνητής Norman Triplett δημοσίευσε μία εργασία ορόσημο για την κοινωνική διευκόλυνση. Συγκεκριμένα, σε ποδηλατικούς αγώνες παρατήρησε ότι οι αθλητές απέδιδαν καλύτερα όταν ανταγωνίζονταν τους άλλους, σε σχέση με εκείνους που προσπαθούσαν να νικήσουν τους δικούς τους χρόνους. Το 1966 οι Zajonc και Sales πρότειναν τον όρο “κυρίαρχη αντίδραση”, ο οποίος εξηγεί αυτή την κατάσταση. Δεδομένου του ότι η παρουσία ενός κοινού αυξάνει τη διέγερση (ορμή) ενός ατόμου που εκτελεί ένα έργο, αυτή η αυξημένη διέγερση διευκολύνει την πρόκληση της κυρίαρχης αντίδρασης του ατόμου. Επομένως, ένας καλός ζωγράφος θα αποδόσει καλύτερα τη στιγμή που γνωρίζει ότι παρακολουθείται από τρίτους. Κατανοεί πλήρως τις ικανότητές του, με αποτέλεσμα να προκαλείται η κυρίαρχη αντίδρασή του στη θέα του κόσμου. Όσον αφορά την κοινωνική διευκόλυνση, ο πρώτος ψυχολόγος που χρησιμοποίησε αυτό τον όρο ήταν ο Floyd Allport το 1920.
Είδη κοινωνικής διευκόλυνσης:
Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να επισημανθούν δύο τύποι που έχουν οριστεί για την κοινωνική διευκόλυνση. Ο πρώτος τύπος είναι οι επιδράσεις συν-δράσεως (co-action effects). Αυτές αναφέρονται στο ότι η απόδοσή μας είναι καλύτερη σε ένα έργο, απλώς επειδή υπάρχουν και άλλοι άνθρωποι που εκτελούν το ίδιο ακριβώς έργο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ένας εργασιακός χώρος, όπου βρίσκονται πολλοί εργαζόμενοι μαζί και όχι ο κάθε ένας χωριστά από τους άλλους. Το δεύτερο είδος κοινωνικής διευκόλυνσης είναι οι επιδράσεις κοινού (audience effects). Στην περίπτωση αυτή βελτιώνεται η απόδοση κάποιου όταν βρίσκεται μπροστά σε κοινό. Για παράδειγμα, ένας επιδέξιος τραγουδιστής έχει περισσότερη ενέργεια και ορμή όταν πραγματοποιεί μία συναυλία, παρά όταν κάνει πρόβα μόνος του.
Πρακτική εφαρμογή:
Όλα καλά με τη θεωρία. Πώς, όμως, μπορούμε να εφαρμόσουμε την κοινωνική διευκόλυνση, για να αποκομίσουμε τα μέγιστα; Έχει σημασία να το γνωρίζουμε, καθώς αυτή η κατάσταση ίσως βελτιώσει την απόδοσή μας στα έργα που καταπιανόμαστε. Καταρχάς, όταν μαθαίνουμε μία καινούρια δεξιότητα, είναι ωφέλιμο να την εξασκούμε μόνοι. Με αυτό τον τρόπο, γίνεται ευκόλοτερο να την κατανοήσουμε σε μεγάλο βαθμό. Έπειτα, όταν την κατακτήσουμε μέχρι κάποιο βαθμό, μπορούμε να την κάνουμε πράξη μπροστά σε άλλους, με αποτέλεσμα την αυξημένη απόδοσή μας. Ένας άλλος τρόπος είναι να εξασκούμε τα έργα που θέλουμε, μέχρι να γίνουν φυσικά ή αλλιώς η κυρίαρχη αντίδρασή μας. Ως εκ τούτου, αυτό σημαίνει την υψηλότερη απόδοσή μας σε καταστάσεις με κόσμο.
Πηγές:
- Cox, R. (2018). Αθλητική Ψυχολογία: Έννοιες και εφαρμογές. Αθήνα: Παρισιανού
- What Is Social Facilitation? Ανακτήθηκε από https://www.verywellmind.com/ (τελευταία πρόσβαση 17/04/2022 στις 12:30)
- What Is Social Facilitation? Definition and Examples. Ανακτήθηκε από https://www.thoughtco.com/ (τελευταία πρόσβαση 17/04/2022 στις 12:30)
