Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι σίγουρα περίπλοκες και ιδιαίτερες. Η κάθε μία με τη δική της δυναμική, με τη δική της μοναδικότητα. Μπορεί όμως η μοναδικότητα αυτή να μετατραπεί σε τοξικότητα πολύ γρήγορα. Έχετε αναρωτηθεί ποτέ πως εκείνη η φίλη σας επιλέγει διαρκώς «λάθος» συντρόφους; Η θεωρία της αυτο-επαλήθευσης μας εξηγεί πώς επιλέγουμε τη τοξικότητα στη ζωή μας. Φυσικά, όχι συνειδητά. Εκείνο το παιδί μέσα μας έχει όλες τις απαντήσεις της θεωρίας αυτής. Ας δούμε, λοιπόν, με ποιον τρόπο η αυτο-επαλήθευση λειτουργεί στις ανθρώπινες σχέσεις.
Τι είναι η αυτο-επαλήθευση;
Σύμφωνα με τον Swann (1981), η θεωρία της αυτο-επαλήθευσης έχει σχέση με την ταύτιση της αυτοεικόνας ενός ατόμου με την εικόνα που έχει κάποιος άλλος για εκείνο. Επομένως, η αυτοεκτίμηση, η αυτοπεποίθηση και οι αντιλήψεις περί εαυτού παίρνουν μορφή μέσα από την επιβεβαίωση που παρέχει ένα άλλο πρόσωπο. Η διαδικασία αυτή δεν είναι συνειδητή. Για αυτό και άτομα που είναι σε μια σχέση που έχει ως βάση την αυτό-επαλήθευση, δεν αναγνωρίζουν την τοξικότητα. Όταν έρθει κάποιο τρίτο άτομο να επισημάνει τη κατάσταση αυτή, συνηδειτοποιούν τι συμβαίνει. Όταν ακούσουν δηλαδή την ερώτηση «γιατί μένεις με έναν άνθρωπο που σου κάνει κακό;».
Το πληγωμένο παιδί
Η «λάθος» επιλογή συντρόφου, για το άτομο που το επιλέγει δεν είναι λάθος, αλλά κάτι οικείο. Και για να εξηγήσουμε καλύτερα τη θεωρία αυτή, ας το δούμε χρονικά. Από μικρό παιδί, ένας άνθρωπος, μαθαίνει τι είναι αγάπη και πώς αυτή παίρνει μορφή. Όταν μεγαλώνει σε ένα οικογενειακό περιβάλλον γεμάτο αστάθεια, φωνές και καυγάδες, τότε μαθαίνει έναν συγκεκριμένο ορισμό για την αγάπη. Συνδέει δηλαδή την αγάπη με την υποτίμηση, τον πόνο, την ψυχολογική ανισορροπία. Δεν το επέλεξε. Αυτό έμαθε ότι σημαίνει αγάπη. Μεγαλώνοντας, λοιπόν, αυτό το παιδί θα αναζητήσει συντρόφους που μοιάζουν με το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε. Αυτή την «αγάπη» νιώθει οικεία, οπότε και αυτή θα επιδιώξει. Επομένως, η τοξική σχέση είναι κάτι γνώριμο και «ασφαλές» όχι μια φυλακή.
Η σιωπή, η αντοχή και η εξάρτηση
Έχοντας μάθει μια τέτοια συμπεριφορά ως φυσιολογική, ο άνθρωπος δεν μπορεί να αναγνωρίσει ότι κάτι τέτοιο είναι βλαβερό. Επομένως, ο εγκέφαλος του το επιλέγει ως κάτι οικείο. Συχνά, το άτομο αυτό υπομένει κάθε προσβολή και βίαια συμπεριφορά μέσα στη τοξική σχέση. Ακριβώς επειδή έχει μάθει ότι αγάπη σημαίνει να υπομένεις κάθε πόνο χωρίς να μιλάς, χωρίς να εκφράζεις αυτό που νιώθεις. Και εδώ η αυτό-επαλήθευση συμπληρώνει πως τα άτομα αυτά έχουν συναισθηματική εξάρτηση από το άλλο πρόσωπο. Η αυτοπεποίθηση τους είναι χαμηλή ή υψηλή ανάλογα με το αν το άλλο άτομο τους δώσει προσοχή. Πιστεύουν ότι πρέπει να προσπαθούν διαρκώς να αποδείξουν ότι αξίζουν να αγαπηθούν.
Είναι σημαντικό να υπογραμμίσουμε κάτι τελευταίο. Το άτομο που υπομένει μια τοξική σχέση λαμβάνει την αγάπη που πιστεύει ότι αξίζει. Πιστεύει ότι δεν είναι άξιος να αγαπηθεί; Θα λάβει λίγη προσοχή που θα το μεταφράσει ως αγάπη. Θα την αποδεχτεί, θα την αντέξει και θα την ονομάσει σχέση. Ο κύκλος αυτός της αυτοκαταστροφής μπορεί να τελειώσει μόνο από το ίδιο το άτομο και τη δουλειά που θα κάνει με τον εαυτό του. Γιατί η αγάπη δεν είναι ποτέ μισή, δεν έχει όρους και κυρίως δεν σε κάνει ποτέ να αμφιβάλλεις για την αξία σου.
Πηγές
Καρακερέζη, Α. (2025). Δεν Παίρνουμε Την Αγάπη Που Θέλουμε, Αλλά Αυτήν Που Πιστεύουμε Ότι Αξίζουμε, Αναρτήθηκε από: https://www.psychology.gr/psychologia-sxeseon/9201-den-pairnoume-tin-agapi-pou-theloume-alla-aftin-pou-pisteyoume-oti-aksizoume.html . (τελευταία πρόσβαση 22/12/2025)
Guy-Evans, O. (2023). Self-Verification Theory, Αναρτήθηκε από: https://www.simplypsychology.org/self-verification-theory.html. (τελευταία πρόσβαση 22/12/2015)
