Κάθε χρόνο πλέον, στις 24 Ιανουαρίου, ο κόσμος γιορτάζει την Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης. Είναι μια ημέρα αφιερωμένη στη σημασία της μάθησης και της μόρφωσης, ώστε να επιτευχθούν η ειρήνη, η ανάπτυξη και η δημοκρατία στον κόσμο. Για πολλούς από εμάς, το σχολείο είναι αυτονόητο. Όμως για εκατομμύρια παιδιά σε όλο τον πλανήτη, η εκπαίδευση παραμένει ένα όνειρο μακρινό και ουτοπικό. Σε μια εποχή γεμάτη κρίσεις και ανισότητες, αυτή η ημέρα ήρθε, για να μας θυμίσει το πόσο σημαντικό είναι το δικαίωμα στη γνώση, στη μάθηση και στη μόρφωση. Πώς όμως ξεκίνησε όλο αυτό και τι σημαίνει πραγματικά για τα εκατομμύρια παιδιά που αγωνίζονται -ακόμα και στις μέρες μας- να πάνε σχολείο;
Πώς και γιατί καθιερώθηκε η Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης;
Η Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης δεν είναι μια μέρα που έχει καθιερωθεί να γιορτάζεται εδώ και πολλά χρόνια. Αντιθέτως, είναι μια σχετικά πρόσφατη προσθήκη. Συγκεκριμένα, στις 3 Δεκεμβρίου του 2018, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ αποφάσισε ομόφωνα να καθιερωθεί η 24η Ιανουαρίου ως η επίσημη μέρα γιορτής της εκπαίδευσης. Η ιδέα ξεκίνησε από τη Νιγηρία και βρήκε άμεση ανταπόκριση από δεκάδες χώρες ανά τον κόσμο. Αυτή η ευρεία υποστήριξη από όλες αυτές τις χώρες έδειξε ότι όλοι συμφωνούν πως η εκπαίδευση είναι κάτι εξαιρετικά σημαντικό και αναγκαίο που μας αφορά όλους.
Η συγκεκριμένη ημερομηνία δεν συνδέεται με κάποιο ιστορικό γεγονός. Επιλέχθηκε ως ένα σημείο αναφοράς, μια ευκαιρία να σταματήσουμε και να σκεφτούμεπόσο σημαντική είναι η μάθηση και η γνώση για τη ζωή και το μέλλον μας. Η UNESCO, ο οργανισμός του ΟΗΕ που ασχολείται με την εκπαίδευση, ανέλαβε να συντονίζει τις δράσεις αυτές. Κάθε χρόνο οργανώνει εκδηλώσεις, συζητήσεις και καμπάνιες που αναδεικνύουν τόσο τα επιτεύγματα όσο και τα προβλήματα που παραμένουν. Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ, και συγκεκριμένα στον Στόχο 4, που υπόσχεται ποιοτική εκπαίδευση για όλους μέχρι το 2030. Από το νηπιαγωγείο μέχρι τη δια βίου μάθηση, ο στόχος είναι ένας: κανένα παιδί να μην μείνει πίσω στη μάθηση και στη γνώση.
Γιατί η Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης αφορά το μέλλον όλων μας
Ουσιαστικά, μέσα από την Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης προάγεται μια πολύ βασική και θεμελιώδης ιδέα: η εκπαίδευση είναι δικαίωμα κάθε ανθρώπου, όχι προνόμιο μόνο των λίγων. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχει σημασία αν ένα παιδί γεννήθηκε σε πλούσια ή φτωχή οικογένεια, αν είναι αγόρι ή κορίτσι, αν ζει στην πόλη ή σε απομακρυσμένο χωριό. Όλα τα παιδιά αξίζουν την ίδια ευκαιρία να μάθουν και να μορφωθούν.
Εξάλλου, η εκπαίδευση δεν είναι απλώς ένας τρόπος στο να βρει κάποιος δουλειά, όταν μεγαλώσει. Είναι κάτι πολύ περισσότερο. Ουσιαστικά, αποτελεί το βασικότερο εφόδιο του ανθρώπου, ώστε να ζήσει και να υπάρξει σε αυτόν τον πλανήτη. Του δίνει τα εργαλεία να σκέφτεται κριτικά, να κατανοεί τον κόσμο γύρω του, να υπερασπίζεται τα δικαιώματά του. Του ανοίγει ορίζοντες και του δείχνει δυνατότητες που ίσως δεν φανταζόταν ποτέ. Για αυτό λένε, κιόλας, ότι η εκπαίδευση είναι και το κλειδί για να σπάσουν οι φαύλοι κύκλοι της φτώχειας.
Συνεπώς, η σύνδεση της εκπαίδευσης με άλλα παγκόσμια προβλήματα είναι προφανής. Όταν τα παιδιά πηγαίνουν σχολείο, οι κοινωνίες γίνονται πιο υγιείς, πιο ισότιμες, πιο δημοκρατικές. Η εκπαίδευση συμβάλλει στη μείωση της φτώχειας, στην ισότητα των φύλων, στην αξιοπρεπή εργασία. Είναι σαν ντόμινο: όταν επενδύεις στη μόρφωση, τα οφέλη πολλαπλασιάζονται.
Η σκληρή πραγματικότητα σχετικά με την εκπαίδευση: Εκατομμύρια παιδιά μένουν χωρίς σχολείο
Πίσω από τις όμορφες διακηρύξεις, η πραγματικότητα είναι σκληρή. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, περίπου 272 εκατομμύρια παιδιά και νέοι σε όλο τον κόσμο δεν πηγαίνουν σχολείο. Το νούμερο αυτό, μάλιστα, αυξήθηκε τα τελευταία χρόνια, κάτι που δείχνει ότι παρά την πρόοδο, πηγαίνουμε πίσω σε κάποια πράγματα.
Πίσω από κάθε αριθμό παιδιών που δεν καταφέρνει να μορφωθεί και να πάει σχολείο, κρύβεται και μια ιστορία. Παιδιά που αναγκάζονται να εργαστούν, για να βοηθήσουν την οικογένειά τους. Παιδιά που ζουν σε ζώνες πολέμου, όπου τα σχολεία έχουν καταστραφεί. Κορίτσια που δεν τους επιτρέπεται να σπουδάσουν λόγω οπισθοδρομικών αντιλήψεων. Παιδιά με αναπηρίες που δεν έχουν πρόσβαση σε κατάλληλες σχολικές υποδομές. Κάθε παιδί που μένει εκτός σχολείου είναι μια χαμένη ευκαιρία για καλύτερη ζωή, ένα όνειρο που δεν θα πραγματοποιηθεί.
Το πρόβλημα, όμως, δεν αποτελεί μόνο θέμα περιορισμένης πρόσβασης πολλών παιδιών ανά τον κόσμο. Ακόμα και όταν τα παιδιά πηγαίνουν σχολείο, η ποιότητα της εκπαίδευσης είναι συχνά ανεπαρκής. Σε πολλές χώρες, τα παιδιά φτάνουν στο τέλος της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης χωρίς να μπορούν να διαβάσουν ή να κάνουν βασικές πράξεις. Οι τάξεις είναι υπερπλήρεις, οι δάσκαλοι δεν έχουν την κατάλληλη εκπαίδευση, τα σχολικά βιβλία λείπουν. Η εκπαίδευση γίνεται τυπική, χωρίς ουσία.
Το αποτέλεσμα; Εκατομμύρια ενήλικες παγκοσμίως να παραμένουν αναλφάβητοι. Αυτό έχει ως αντίκτυπο να τους κλείνονται πόρτες σε κάθε τομέα της ζωής τους: από την εύρεση εργασίας και τη συμμετοχή στην πολιτική ζωή μέχρι τον κοινωνικό αποκλεισμό και τις συνεχόμενες προστριβές στην καθημερινή ζωή. Οι ανισότητες αυτές είναι πιο έντονες, ιδιαίτερα σε φτωχές περιοχές και χτυπούν περισσότερο τα κορίτσια, τους πρόσφυγες και τα άτομα με αναπηρίες.
Η εκπαίδευση στην εποχή των κρίσεων και το ψηφιακό χάσμα
Η τελευταία δεκαετία μας έδειξε το πόσο ευάλωτη είναι η εκπαίδευση μπροστά σε παγκόσμιες κρίσεις. Η πανδημία του COVID-19 ήταν μια καμπάνα συναγερμού. Σχεδόν όλα τα σχολεία στον κόσμο έκλεισαν για μεγάλο χρονικό διάστημα, αφήνοντας δισεκατομμύρια μαθητές χωρίς διά ζώσης μαθήματα.
Η μετάβαση αυτή στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση ήταν άνιση. Σε πλούσιες χώρες και οικογένειες, τα παιδιά είχαν υπολογιστές, γρήγορο ίντερνετ και γονείς που μπορούσαν να τα βοηθήσουν. Αλλού, η έλλειψη σύνδεσης, συσκευών και υποστήριξης σήμαινε ότι πολλά παιδιά έχασαν μήνες ή και χρόνια μάθησης. Έτσι, το ψηφιακό χάσμα έγινε ακόμα πιο φανερό.
Παρ’ όλα αυτά, η κρίση έφερε και κάποιες νέες δυνατότητες. Η ψηφιακή τεχνολογία μπορεί να προσφέρει πρόσβαση σε γνώση σε ανθρώπους που ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές. Ανοιχτές εκπαιδευτικές πλατφόρμες, διαδικτυακά μαθήματα, εφαρμογές μάθησης -όλα αυτά μπορούν να διευρύνουν τους ορίζοντες. Το ερώτημα είναι πώς θα διασφαλιστεί ότι αυτές οι ευκαιρίες θα φτάσουν σε όσους τις χρειάζονται περισσότερο, και όχι μόνο σε όσους έχουν ήδη προνόμια.
Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης: Από τις θεωρίες στην πράξη
Η Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια συμβολική χειρονομία. Είναι ένα κάλεσμα για δράση. Το ψήφισμα του ΟΗΕ ζητά από κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμούς, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις και πολίτες να συμβάλουν στην προώθηση της εκπαίδευσης για όλους. Κάθε χρόνο, η UNESCO επιλέγει ένα συγκεκριμένο θέμα και οργανώνει δράσεις γύρω από αυτό. Τονίζει την ανάγκη για περισσότερα χρήματα στην εκπαίδευση, ειδικά στις φτωχές χώρες και στις περιοχές που πλήττονται από πολέμους και φυσικές καταστροφές. Σχολεία, εκπαιδευτικοί, μαθητές και οργανώσεις οργανώνουν εκδηλώσεις, συζητήσεις, καμπάνιες ενημέρωσης, ώστε να ευαισθητοποιηθεί όλο και περισσότερος κόσμος πάνω στο ζήτημα αυτό.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, η Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης μπορεί να γίνει αφορμή για μια αυτοκριτική. Καλό θα ήταν να αναρωτηθούμε: Πώς αντιμετωπίζουμε την ένταξη των παιδιών προσφύγων στα σχολεία μας; Τι κάνουμε για τα σχολεία σε υποβαθμισμένες περιοχές; Τι αλλαγές επιβάλλεται να γίνουν στα σχολεία μας; Πώς υποστηρίζουμε τους εκπαιδευτικούς μας; Αυτές οι ερωτήσεις αφορούν όλους μας και χρειάζονται ειλικρινείς απαντήσεις και φυσικά έμπρακτες δράσεις, ώστε να επέλθει εξέλιξη και πρόοδος.
Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης: Ένα στοίχημα ανοιχτό για το μέλλον
Η 24η Ιανουαρίου μάς θυμίζει κάτι απλό αλλά θεμελιώδες: η εκπαίδευση, δυστυχώς, δεν είναι δεδομένη για όλους. Παρά τις διεθνείς υποσχέσεις, εκατομμύρια παιδιά μένουν έξω από την τάξη ή λαμβάνουν μόρφωση χαμηλής ποιότητας. Ο κόσμος είναι ακόμα μακριά από το όραμα μιας πραγματικά καθολικής εκπαίδευσης. Ταυτόχρονα, το γεγονός ότι υπάρχει μια παγκόσμια ημέρα αφιερωμένη στην εκπαίδευση δείχνει ότι το θέμα δεν περνά και απαρατήρητο. Η εκπαίδευση βρίσκεται στον πυρήνα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατίας. Χωρίς μόρφωση, δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική ελευθερία, ισότητα και πρόοδος. Η Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης δεν κλείνει συζητήσεις -τις ανοίγει. Μας προκαλεί να σκεφτούμε τι σημαίνει «ποιοτική εκπαίδευση για όλους» στον 21ο αιώνα. Σε έναν κόσμο γεμάτο προκλήσεις αλλά και δυνατότητες, το αν η εκπαίδευση θα γίνει το κλειδί για ένα πιο δίκαιο μέλλον, εξαρτάται από όλους μας. Από τις αποφάσεις των κυβερνήσεων, από τη δουλειά των εκπαιδευτικών, από την ευαισθησία των κοινωνιών. Το στοίχημα παραμένει ανοιχτό -και αφορά κάθε παιδί σε κάθε μήκος και πλάτος της γης.
Πηγές
International Day of Education. UNESCO. Ανακτήθηκε από: www.unesco.org (τελευταία πρόσβαση 23/1/2026)
UN General Assembly proclaims 24 January International Day of Education. (2018). UNESCO. Ανακτήθηκε από: www.unesco.org (τελευταία πρόσβαση 23/1/2026)
Ritchie, H. & Samborska, V. & Ortiz-Ospina, Os. & Roser, M. (2023). Global Education. Our World in Data. Ανακτήθηκε από: ourworldindata.org (τελευταία πρόσβαση 23/1/2026)
The out-of-school population is higher than previously thought – and rising. (2025). UNESCO. Global Education Monitoring Report. Ανακτήθηκε από: world-education-blog.org (τελευταία πρόσβαση 23/1/2026)
Τσακαγιάννης, Ηλ. (2023). Η UNESCO & η Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης. TEDx. University of Macedonia. Ανακτήθηκε από: tedxuniversityofmacedonia.com (τελευταία πρόσβαση 23/1/2026)
