Με τον όρο διεκδικητική συμπεριφορά εννοούμε την ικανότητα που έχει κάποιος να εκφράζει με ειλικρίνεια τις επιθυμίες και τις ανάγκες του, χωρίς να καταπατά τα δικαιώματα κάποιου άλλου.
Τύποι επικοινωνίας:
Ένα διεκδικητικό άτομο έχει αυτογνωσία. Επικοινωνεί τα συναισθήματα και τις απόψεις του, κατανοώντας τους άλλους. Διατηρεί τις ισορροπίες, δεν επιβάλλει τη γνώμη του και αναλαμβάνει τις ευθύνες του.
Ένα παθητικό άτομο δεν εκφράζει εύκολα τα συναισθήματα του, είτε αρνητικά, είτε θετικά. Τις περισσότερες φορές αποφεύγει να ζητήσει κάτι ενώ ικανοποιεί τις επιθυμίες των γύρω του, διότι δεν μπορεί να πει εύκολα ‘’όχι’’. Συχνά απολογείται στους άλλους, ακόμα και για πράγματα που δεν ευθύνεται και έχει αρνητική αυτοεικόνα.
Ένα επιθετικό άτομο είναι οξύθυμο και μπορεί να γίνει χειριστικό. Συνήθως ικανοποιεί τις ανάγκες του σε βάρος άλλων, καθώς δεν ενδιαφέρεται για τα δικά τους δικαιώματα. Μονοπωλεί τις συζητήσεις, ασκεί δυσμενή κριτική και προσπαθεί να μειώσει ή να προσβάλει τους συνομιλητές του.
Πως μας ωφελεί η διεκδικητική συμπεριφορά:
Η διεκδικητικότητα έχει πολλαπλά οφέλη. Βοηθάει στη τόνωση της αυτοπεποίθησης και στη καλύτερη κατανόηση των αναγκών μας. Τα άτομα με διεκδικητική συμπεριφορά, αφουγκράζονται τους ανθρώπους με τους οποίους συναναστρέφονται και ενεργούν με τέτοιο τρόπο, ώστε να βρίσκουν κοινό έδαφος μαζί τους. Στις δεξιότητες τους συμπεριλαμβάνεται και η επίλυση προβλημάτων, συνεπώς αγχώνονται λιγότερο όταν κάτι που σχεδίαζαν δεν γίνει όπως το είχαν φανταστεί.
Οι λόγοι που μας εμποδίζουν να έχουμε διεκδικητική συμπεριφορά:
Αρνητική ετικετοποίηση
Πολλές φορές οι άνθρωποι τείνουν να αυτοχαρακτηρίζονται ως εγωιστές ή αδιάφοροι όταν εκφράζουν τις επιθυμίες τους, με αποτέλεσμα να υποβιβάζουν τον εαυτό τους μη κάνοντας αυτό που πραγματικά θέλουν.
Καταστροφοποίηση
Η καταστροφοποίηση αφορά τις αρνητικές σκέψεις που κάνουμε. Το άτομο σκέφτεται αυτό που θέλει να πει ή να κάνει και όλες τις συνέπειες που θα ακολουθήσουν, λόγω της συγκεκριμένης ενέργειας.
Αρνητική αυτοκριτική
Αυτού του είδους ο απολογισμός εφαρμόζεται μετά την διεκδικητική συμπεριφορά γιατί το άτομο δεν είναι ικανοποιημένο, από όσα είπε ή έπραξε.
Αποκτώντας διεκδικητική συμπεριφορά
Έκφραση αρνητικών συναισθημάτων
Συχνά εξωτερικεύοντας αρνητικά συναισθήματα, ανησυχούμε για τις αντιδράσεις των άλλων. Μέσω της διεκδικητικής συμπεριφοράς επικοινωνούμε όσα θέλουμε, διατηρώντας παράλληλα την ευγένεια και την ευαισθησία μας. Για να το καταφέρουμε αυτό, υπάρχουν δυο τρόποι. Αρχικά, αποφεύγουμε να χρησιμοποιούμε δεύτερο πρόσωπο, αντί για πρώτο. Είναι προτιμότερο να χρησιμοποιούμε εκφράσεις όπως ‘’αισθάνομαι ότι με αγνοείς’’, αντί για ‘’είσαι αδιάφορος’’. Λέμε ό,τι μας ενοχλεί, αποφεύγοντας τις κατηγορίες και ρωτώντας παράλληλα το άλλο άτομο τη γνώμη του, σχετικά με το θέμα.
Οριοθέτηση
Θέτοντας όρια κάνουμε σαφές ότι αποφασίζουμε μόνο εμείς για τον εαυτό μας και τις πράξεις μας, ανεξάρτητα από τις απαιτήσεις που μπορεί να έχει κάποιος από εμάς. Για να επιτύχουμε αυτόν τον στόχο θα πρέπει να εκφραζόμαστε με ξεκάθαρο τρόπο, αποφεύγοντας να χρησιμοποιούμε δικαιολογίες όταν δεν μπορούμε να ανταποκριθούμε στις προσδοκίες των άλλων και να προσπαθούμε να βρίσκουμε μια λύση από κοινού.
Κριτική
Είναι λογικό κάποιες φορές όταν μας ασκείται κριτική, να ανταποκρινόμαστε με θυμό. Αν όμως θέλουμε να αποκτήσουμε διεκδικητική συμπεριφορά, θα πρέπει να μάθουμε να αποδεχόμαστε τη κρίση των άλλων σε περίπτωση που νιώθουμε ότι είναι ρεαλιστική, χωρίς να υποβιβάζουμε τον εαυτό μας. Εάν όμως η κριτική δεν ανταποκρίνεται στη πραγματικότητα, θα πρέπει να την αντικρούουμε εκφράζοντας τις αμφιβολίες μας.
Μη λεκτική συμπεριφορά
Η μη λεκτική συμπεριφορά, αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι της διεκδικητικής συμπεριφοράς. Όσον αφορά τη φωνή, πρέπει να είναι σε κανονικούς τόνους, αποφεύγοντας την ένταση αλλά και την υποτονικότητα. Είναι καλύτερο να διατηρούμε έναν σταθερό ρυθμό στην ομιλία, αποφεύγοντας να μιλάμε πολύ γρήγορα ή πολύ αργά. Η βλεμματική επαφή είναι απαραίτητη με τα άλλα άτομα, διατηρώντας ταυτόχρονα μια καλή στάση σώματος.
Η διεκδικητική συμπεριφορά είναι μια πολύπλοκη δεξιότητα. Με συνεχή εξάσκηση μπορούμε να μάθουμε να υπερασπιζόμαστε τις ανάγκες και τα ‘’θέλω’’ μας, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη μας τους άλλους. Εκφράζοντας τις σκέψεις και τα συναισθήματα μας με σεβασμό και μαθαίνοντας να λέμε ‘’όχι’’ όποτε χρειάζεται, θα αυξήσουμε την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμηση μας.
Πηγές:
Μπουλουγούρης, Γ. (επιμ.) (1996). Θέματα γνωσιακής και συμπεριφοριστικής θεραπείας. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα
