Αναζητώντας την πηγή της γνώσης οδηγούμαστε στην αισθητηριακή αντίληψη. Ο σχετικός θεωρητικός διάλογος περιστρέφεται γύρω από έναν «κόσμο ιδεών», με επίκεντρο τις προσλαμβάνουσες από το εξωτερικό περιβάλλον. Η ανθρώπινη εμπειρία στηρίζεται σε ανεξίτηλα ίχνη αποκτηθείσας επίγνωσης.
Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ
Η επαφή των ανθρώπων με τον κόσμο γύρω τους δημιουργεί νοητικούς σχηματισμούς που με τη σειρά τους οδηγούν στη γνώση. Η εξερεύνηση αυτού του μηχανισμού απασχόλησε κατ αρχάς τους φιλόσοφους από τον Αριστοτέλη ως τους Εμπειριστές, Νοησιοκράτες, Αϋλοκράτες και λοιπούς με ενδιάμεσες θεωρήσεις. Η αισθητηριακή αντίληψη μελετήθηκε άλλοτε ως μόνη πηγή γνώσης και άλλοτε σαν έμμεση συμμετοχή στην γνωσιακή διαδικασία.
Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ
Η πρώτη εμπειρία του ανθρώπου – αν εξαιρέσουμε τη γέννηση καθαυτή- είναι ο θηλασμός, η υλική τροφοδοσία. Η πείνα και η δίψα του βρέφους είναι βιολογικές καταστάσεις. Προκαλούνται από την πτώση συγκεκριμένων βιολογικών δεικτών και βιώνονται σαν πρωταρχικό αίσθημα δυσφορίας.
Η θρέψη που παρέχεται από την μητέρα ισορροπεί τις αντίστοιχες βιολογικές μεταβλητές σε φυσιολογικά επίπεδα. Η «πληροφορία» μεταδίδεται στον εγκέφαλο με τη βοήθεια ειδικών νευρώνων. Η δυσφορία μετατρέπεται σε ικανοποίηση.
Το παιδικό κλάμα είναι ταυτόχρονα εξωτερίκευση της δυσφορίας, αλλά και ακουστικό ερέθισμα για τον ίδιο τον άνθρωπο. Η άμεση παρουσία της μητέρας συνδέεται με την ικανοποίηση και η πρώτη εμπειρία γεννιέται. Ένα μνημονικό ίχνος που συνδέει την δυσφορία και την ικανοποίηση με ένα «αντικείμενο», εν προκειμένω το μητρικό στήθος. Κατ´ αναλογία και με ό,τι χρησιμοποιείται για την αρχική θρέψη.
ΤΟ ΜΝΗΜΟΝΙΚΟ ΙΧΝΟΣ
Στην αρχική μορφή των συσχετισμών ο μαστός είναι ένα αντι-κείμενο απτό.
Εξελικτικά η εμπειρία αυτή εμπλέκει μεν το αντικείμενο, αλλά σαν αναπαράστασή του. Χρησιμοποιεί τη μνήμη. Το ίχνος που χαράχτηκε έχει τη δυνατότητα ανάκλησης της αρχικής εμπειρίας. Η αποτυπωμένη σύνδεση πλέον λειτουργεί, χωρίς να έχει ανάγκη την ύπαρξη του αντικειμένου στην υλική του υπόσταση.
Η ανάκληση του ίχνους που αποκτήθηκε από προηγούμενη εμπειρία, ορίζει κάθε φορά ένα πεδίο γνώσης. Η αντιστοίχηση των νέων -κάθε φορά- δεδομένων με την εμπειρία οδηγεί σε συγκεκριμένες δράσεις, ή σε αποφυγή τους.
Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ
Χρησιμοποιώντας επαγωγικές συναγωγές ο ανθρώπινος νους συνδέει αιτίες με συγκεκριμένα αποτελέσματα, που στο παρελθόν βιώθηκαν και καταχωρήθηκαν σε αντιστοιχία με αυτό που συμβαίνει στο παρόν. Η μνήμη με τη βοήθεια της φαντασίας και της συνήθειας τον οδηγούν αυτόματα σε ένα είδος αναστοχασμού.
ΕΜΠΕΙΡΙΑ -ΓΝΩΣΗ
Επαναλαμβανόμενες επιτυχείς δράσεις στηριγμένες σε συγκεκριμένη γνώση μας επιτρέπουν να χαρακτηρίζουμε ένα άτομο ως έμπειρο. Η γνώση, ωστόσο, αν και μας οδηγεί συχνά στην ανάκληση εμπειριών, δεν στηρίζεται αποκλειστικά σε αυτές. Είναι συνεχώς εξελισσόμενη και έτσι οφείλει να είναι. Μαθαίνουμε και αξιοποιούμε νέα δεδομένα, όταν δεν καταδιωκόμαστε από γνωστική προκατάληψη επιβεβαίωσης όσων κάνουμε. Μια πρακτική μπορεί κάλλιστα να μοιάζει σωστή, επειδή έχουμε επαναλαμβανόμενα λανθασμένο κριτήριο. Πιθανόν να ολισθαίνουμε προς μια συγκεκριμένη ανακουφιστική εκδοχή ,επειδή απλά βιώνουμε δυό καταστάσεις γνωστικά ασύμφωνες μεταξύ τους.
ΤΕΛΙΚΑ
Η γνώση προαπαιτεί ελεύθερη σκέψη, απαλλαγμένη από αγκιστρώσεις σε «βολικές» εμπειρίες. Η βεβαιότητα ότι προηγούμενες επιτυχίες ή αποτυχίες θα επαναλαμβάνονται στο διηνεκές είναι επικίνδυνη και άστοχη. Τα ευκρινή ίχνη, που χάραξαν μέσα μας οι εμπειρίες μας, είναι ασφαλείς οδηγοί μόνο όταν υποβάλλονται σε ειλικρινή έλεγχο. Έτσι αποκτούν δυναμική σε κατεύθυνση εξέλιξης και δεν αποδεικνύονται τροχοπέδη της.
Σε συναισθηματικό επίπεδο, συνειδητότητα και επίγνωση οριοθετούν με μεγαλύτερη ασφάλεια τις ψυχικές διαδράσεις. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις που η απεμπλοκή από τις εμπειρίες μας είναι και λύση στα προβλήματά μας.
