«να τα αισθανθεί […] όλα αυτά τη στιγμή που πρέπει, σε σχέσει με τα πράγματα που πρέπει, σε σχέσει με τους ανθρώπους που πρέπει, για το λόγο που πρέπει και με τον τρόπο που πρέπει, αυτό είναι κατά κάποιον τρόπο, το μέσον και το άριστο – αυτό το δεύτερο έχει, βέβαια, άμεση σχέση με την αρετή». (1106b 6, 23-25). «Όμοια και στις πράξεις υπάρχει υπερβολή, έλλειψη και μέσον – η αρετή αναφέρεται στα πάθη και στις πράξεις». (1106b 6, 25-27).
Αριστοτέλης / Ηθικά Νικομάχεια
Οι περισσότεροι συγχέουμε τις έννοιες της μετριότητας και του μέτρου. Ένας μέτριος άνθρωπος είναι μια υποτιμούμενη προσωπικότητα, καθώς σηματοδοτεί ελλείψεις και πλήττει την αίσθηση του προσδοκώμενου υποκειμενικού μεγαλείου μας.
Η βαθιά και σύμπλοκη σχέση νοημοσύνης και συναισθημάτων τροφοδοτεί επιδραστικά και μια εννοιολογική σύγχυση: ανάμεσα στον μέσο άνθρωπο, τη μέση συμπεριφορά και τη μετριότητα, ως αξιολογική εκτίμηση.
Η φιλοσοφία
Ο Αριστοτέλης καθόρισε την έννοια της μεσότητας σαν αυτό που δεν είναι ούτε πάρα πολύ, ούτε λίγο, ούτε ένα, ούτε το ίδιο για όλους. Η μεσότητα, προκειμένου για ανθρώπους, δεν είναι αντικειμενικά μετρήσιμη, όπως συμβαίνει στην άλγεβρα. Είναι υποκειμενική και σχετίζεται με την περί αρετής και αγαθού αντίληψη καθενός.
Η Ψυχολογία
Τόσο η έλλειψη (το λίγο), όσο και υπερβολή (το πολύ) σε συναισθήματα και συμπεριφορές αποτελούν θέσεις ψυχικής ανισορροπίας. Τα συναισθήματα είναι καταστάσεις με διαφορετικό φορτίο και αιτιάσεις. Οι κρίνοντες άλλοι, οι αντί-κείμενοι, δεν αξιολογούν στην ουσία συναισθήματα, αλλά συμπεριφορές. Όταν κάποιος αδυνατεί να βιώσει μια ομάδα συναισθημάτων, βρίσκεται σε σημείο έλλειψης. Αντίθετα, τα έντονα και εμπαθή υπό ευρεία έννοια συναισθήματα ορίζουν μια κατάσταση υπερβολής. Είναι σημαντικό να γνωρίζει κανείς τις ακρότητές του, να τις ανασυνθέτει και να τις συμπεριλαμβάνει εξισορροπημένες στην μεσότητά του.
Η δεοντολογική συμπεριφορά
Αυτός που εννοούμε ως μέσο άνθρωπο, υπακούει σε δεοντολογικούς κανόνες. Εξίσου δεοντολογικά, αλλά αξιολογικά άχρωμα, συμπεριφέρεται και ο «μέτριος» άνθρωπος. Οι δύο έννοιες, μέσου και μέτριου, νοούνται κατά συγκεχυμένο τρόπο.
Στην πραγματικότητα, μοιάζει να έχουμε κατασκευάσει ένα δίπολο που αποδίδει διαφορετικές αξιολογήσεις. Ο μέσος άνθρωπος ακολουθεί μια πεπατημένη, έναν κοινά αποδεκτό τρόπο ζωής. Εντάσσεται στους κανόνες συμπεριφοράς και την επικρατούσα ηθική. Ο μέτριος, από την άλλη, με την ίδια στάση, απλώς αξιολογείται με κριτήριο την αναγνωρισιμότητα και την αποδοχή σε αυτό το κραταιό και αποδεκτό πλαίσιο κοινωνικής δράσης.
Οι στρεβλώσεις
Το μέσον, όπως το ορίσαμε σε ψυχολογικό επίπεδο, δεν είναι σταθερό, αμετακίνητο κι ορισμένο αφ’ εαυτού. Σχετίζεται απευθείας με τον άνθρωπο, το πράγμα, την ψυχική ανάγκη, την στιγμή. Δεν αναφέρεται σε κάποιους κανόνες καθωσπρεπισμού. Αφορά το αναγκαίο, το ψυχικά συνδεδεμένο με την εκάστοτε περίσταση και το κάθε φορά συγκεκριμένο άτομο.
Η παραμονή στα όρια συμπεριφορών που δεν ανταποκρίνονται στις ανομολόγητες ή ασθενικά εκφρασμένες ανάγκες, είναι ψυχολογικός ακρωτηριασμός. Ακολουθία προτύπων χωρίς εσωτερική αντανάκλαση και επομένως πλήρης ακρότητα.
Οι συμπεριφορές που υπακούουν αυτόματα σε νόρμες, είναι ισοπεδωτικές και αποκλείουν την επικοινωνία του ανθρώπου με τα συναισθήματά του. Στο ατομικά υπαρκτό μέσον μας, η αρετή αντιστοιχεί στην ηθική μας και η λογική στην διανοητική μας εξέλιξη. Αμφότερες διαμορφώνονται και ισχυροποιούνται σε αντιστοιχία με την δυνατότητα των ανθρώπων να οριοθετούν το Εγώ τους σε σχέση με τα αντί-κείμενα .
Η μετριότητα
Αν η μεσότητα είναι το σημείο ισορροπίας μεταξύ συναισθήματος και νόησης, η μετριότητα είναι ο εγκλωβισμός στην τροχοπέδη του είθισται και το δέοντος. Η αυτό-αντίληψη είναι μόνο ένα κομμάτι του εαυτού μας και συνήθως ψευδές είδωλό μας στον καθρέφτη των άλλων. Ο διαμεσολαβητής άλλος, μέσα από πάγιες ψυχικές τακτικές, καθορίζει καταπιεστικά τις ατομικές ανάγκες και ταυτόχρονα τις ατομικές δυνατότητες. Η εξάρτηση από την επιβεβαίωση του περιβάλλοντος είναι ένα κυνήγι αποδοχής. Ένας αγώνας εξοβελισμού της παιδιόθεν βιωμένης απόρριψης.
Τελικά
Το μέτρον είναι άριστο, όσο παραμένει ο φιλοσοφικός μέσος στην απόσταση μεταξύ των άκρων καθενός μας. Η τελειότητα είναι ένα είδος οδυνηρής επιδίωξης, άνευ ουσιαστικής αξίας. Βεβαίως και είναι ανθρώπινα τα λάθη και είναι ακόμη πιο ανθρώπινα τα πάθη. Η βαθειά και ειλικρινής ενδοσκόπηση αναδεικνύει τη σύγκρουση ανάμεσα στα στερεοτυπικά δεδομένα και στις απελευθερωτικές εσωτερικές διαδικασίες.
Η επίγνωση των μερών του εαυτού και στη συνέχεια η αποδοχή τους είναι ψυχοδυναμικές μεσότητας. Ένας ασφαλής δρόμος προς στην οριστική άρση της σύγχυσης. Σε ό,τι, με λίγα λόγια, εγκαθιστά μέσα μας την πολυπόθητη και αναγκαία αίσθηση ισορροπίας.
