Ο ψυχολόγος Φρόυντ ανέπτυξε τη θεωρία της ψυχαναλυτικής μεθόδου, η οποία άσκησε σημαντική επίδραση στην εξέλιξη της ψυχολογίας, αλλά και στην ανάπτυξη άλλων κοινωνικών επιστημών και τεχνών.
Ένα σημαντικό μέρος του έργου του αφορά τη ψυχική οργάνωση της προσωπικότητας και έχει σχέση περισσότερο με την ανάπτυξη του κοινωνικού εαυτού. Σύμφωνα με τον Φρόυντ, η προσωπικότητα του ατόμου έχει 3 μέρη: εκείνο, εγώ και υπερεγώ.
Εκείνο: περιλαμβάνει τα βιολογικά ένστικτα και τις ροπές και λειτουργεί με βάση την ικανοποίηση των αναγκών.
Υπερεγώ: αποτελεί το σύνολο των κανόνων συμπεριφοράς, σύμφωνα με τους οποίους πρέπει να συμμορφωθεί το άτομο.
Εγώ: αποτελεί τη συνειδητή πλευρά της προσωπικότητας του ατόμου, τις ψυχικές λειτουργίες με τις οποίες ενεργεί.
Σύμφωνα με τον Φρόυντ, σε πολλές περιπτώσεις το άτομο, προκειμένου να αντιμετωπίσει καταστάσεις που του προκαλούν άγχος και στρες, καταφεύγει σε μηχανισμούς άμυνας. Ο γνωστός ψυχολόγος έχει αναπτύξει έναν αριθμό αμυντικών μηχανισμών, οι οποίοι αποτελούν έργο κυρίως του << εγώ >> και έχουν ως στόχο την ισορροπία ανάμεσα στα 3 μέρη της προσωπικότητας.
Μέσα από αυτούς του μηχανισμούς το άτομο νιώθει προστασία από αισθήματα ενοχή, ενώ σε άλλες περιπτώσεις του δημιουργούν αισθήματα ευχαρίστησης και έτσι μπορεί να αντιμετωπίσει την καθημερινότητα και την πραγματικότητα. Οι αμυντικοί μηχανισμοί είναι μέσα που βοηθούν στην κατανόηση της απομάκρυνσης των ανθρώπων από την πλήρη επίγνωση δυσάρεστων γεγονότων.
ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ
1) ΑΡΝΗΣΗ
Η άρνηση αποδοχής της πραγματικότητας ή κάποιου γεγονότος που προκαλεί δυσάρεστα συναισθήματα στο άτομο. Πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν την άρνηση στην καθημερινότητά τους, για να αποφύγουν την αντιμετώπιση οδυνηρών καταστάσεων, που δεν θέλουν να αποδεχτούν. Είναι κυρίως χαρακτηριστικό της παιδικής ηλικίας. Παράδειγμα: ένα παιδί το οποίο έχασε τη μητέρα του, μπορεί να αντιμετωπίζει το γεγονός σαν αυτή να έχει φύγει σε ένα μακρινό ταξίδι.
2) ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ
Η παλινδρόμηση είναι η επαναφορά σε ένα προγενέστερο στάδιο ανάπτυξης του ατόμου μου, το οποίο του ήταν πιο ευχάριστο. Παράδειγμα: ένας έφηβος, μέσα από τον φόβο ή το στρες μπορεί να αρχίσει να εκδηλώνει προηγούμενες παιδικές συμπεριφορές, όπως είναι η νυχτερινή ούρηση ή η << πιπίλα >>.
3) ΜΕΤΑΘΕΣΗ
Το άτομο εκδηλώνει σε ένα άλλο αντικείμενο μία παρόρμηση του, γιατί δεν μπορεί να την εκδηλώσει στο ίδιο το άτομο που του προκάλεσε το δυσάρεστο συναίσθημα. Οι άνθρωποι συχνά χρησιμοποιούν αυτό τον μηχανισμό άμυνας, όταν δεν μπορούν να εκφράσουν τα συναισθήματα τους με αυθόρμητο τρόπο στο άτομο που το προκαλεί. Για παράδειγμα: κάποιος που έχει θυμώσει στη δουλειά του με το αφεντικό του, επειδή δεν μπορεί να εκδηλώσει το θυμό του σε εκείνον, όταν γυρνάει στο σπίτι ξεσπάει στη γυναίκα ή στα παιδιά του.
4) ΕΚΛΟΓΙΚΕΥΣΗ
Το άτομο προσπαθεί να δώσει μία λογική εξήγηση στη συμπεριφορά του, η οποία δεν είχε τα επιθυμητά αποτελέσματα για εκείνον. Για παράδειγμα: όταν ένας μαθητής δεν γράφει καλά σε ένα διαγώνισμα, κάνει τη σκέψη ότι << έτσι και αλλιώς δεν με ενδιαφέρει το μάθημα>>.
5) ΠΡΟΒΟΛΗ
Το άτομο προβάλλει σε άλλους σκέψεις και κίνητρα, τα οποία προκαλούν στον ίδιο άγχος και φόβο. Για παράδειγμα: Το συναίσθημα του φόβου << Δεν τον φοβάμαι εγώ, εκείνος με φοβάται >>.
InPsyche/ Εύη Ρομφαία
Κοινωνιολογία ( βιβλίο γ’ λυκείου), κεφάλαιο 3, κοινωνικοποίηση και κοινωνικός έλεγχος
