Οι γυναίκες ζωγράφοι που έζησαν στην Αρχαιότητα, συγκεκριμένα στην Αρχαία Ελλάδα, έχουν μείνει στην αφάνεια που δημιουργεί το πέρασμα του χρόνου. Παρόλα αυτά κάποιοι άνθρωποι των γραμμάτων προσπάθησαν με τα γραπτά τους και τις γραπτές μαρτυρίες τους να μεταφέρουν τα ονόματα των καλλιτεχνών που πέθαναν στο παρελθόν.
Στην περίπτωση των γυναικών ζωγράφων της Αρχαιότητας, οι πληροφορίες που αντλούμε για αυτές προέρχονται κυρίως από τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο. Κάποια από τα ονόματα των ζωγράφων που έχουν φτάσει ως τις μέρες μας είναι: η Τιμαρέτη, η Ολυμπία, η Αρισταρέτη, η Ειρήνη, η Καλυψώ, η Λάια από την Κύζικο, η Έλενα της Αιγύπτου και η Αλεξάνδρα από τη Σικυώνα.
Η Τιμαρέτη ήταν κόρη του ζωγράφου Μίκωνα, ενώ έζησε κατά τον 5ο αιώνα π.Χ.. Έδειξε τεράστιο ζήλο για την τέχνη με αποτέλεσμα να απαξιεί και να αδιαφορεί για τα καθιερωμένα καθήκοντα των γυναικών της εποχής. Ο γνωστότερος πίνακάς της βρισκόταν στη Βιβλιοθήκη της Εφέσου για πολλά χρόνια και είχε ως θέμα και κεντρική ιδέα την Θεά Άρτεμις.
Η Ολυμπία ήταν ζωγράφος για την οποία δεν καταγράφηκε καμία πληροφορία για τα έργα που δημιούργησε. Το μόνο που κατορθώθηκε να περαστεί ως ιστορικό τεκμήριο ήταν ότι είχε μαθητή τον Αυτόβουλο.
Η Αρισταρέτη έγινε ευρέως γνωστή στην εποχή της για έναν πίνακα, ο οποίος απεικονίζει έναν «Ασκληπιό». Επίσης ήταν κόρη και μαθήτρια του Νεάρχου.
Η Ειρήνη ήταν κόρη και μαθήτρια του ζωγράφου Κρατίνου. Ευρέως γνωστή για τους πίνακές της -ξεχωρίζει ο πίνακας με θέμα: ένα κορίτσι που βρισκόταν στην Ελευσίνα. Ο πίνακας αυτός συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα έργα της.
Η Καλυψώ ήταν μια ζωγράφος που ξεχώρισε, γιατί απεικόνιζε στους πίνακες καθημερινές σκηνές της ζωής. Τα έργα της είναι δύο πίνακες απ’ τους οποίους ο ένας είναι πορτραίτο του Θεοδώρου του ταχυδακτυλουργού και ο άλλος απεικονίζει τη χορεύτρια Αλκυσθένη.
Η Λάια από την Κύζικο ήταν ζωγράφος και γλύπτρια. Έζησε στη Ρώμη γύρω στον 1ο αιώνα π.Χ., αλλά ήταν Ελληνικής καταγωγής. Ήταν τόσο υπερβολικά αφοσιωμένη στην Τέχνη που δεν παντρεύτηκε ποτέ. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος κάνει λόγο στις πηγές του ότι ήταν τόσο ταλαντούχα που «οι τιμές των έργων της ξεπερνούσαν πολύ αυτές τις σύγχρονές τους». Τα έργα που ξεχώρισαν ήταν δυο γυναικεία πορτραίτα: το ένα είναι απεικόνιση μιας ηλικιωμένης από την Νάπολη και το άλλο είναι μια αυτοπροσωπογραφία.
Γυναίκες ζωγράφοι στην Αρχαιότητα: Αίγυπτος
Φυσικά από το παρασκήνιο των παραστατικών αρχαίων τεχνών δεν λείπει και το Βασίλειο της Αιγύπτου, το οποίο εκπροσωπείται από την Έλενα της Αιγύπτου. Η Έλενα ήταν ζωγράφος που έζησε στην Αίγυπτο κατά την Ελληνιστική περίοδο, δηλαδή, τον 4ο αιώνα π.Χ.. Ήταν μαθήτρια του πατέρα της, του ζωγράφου Τίμωνα. Σύμφωνα με άλλες, διαφορετικές πηγές, έργο της ήταν ο πίνακας: «Μάχη της Ισσού», στον οποίο παριστάνει τη νίκη του Μεγάλου Αλεξάνδρου επί του Δαρείου του Γ’. Ο Πτολεμαίος λοιπόν αναφέρει στις γραπτές μαρτυρίες του ότι υπήρχε ένα αντίγραφο του έργου σε μωσαϊκό. Φυσικά θα μπορούσε να εννοούσε το μωσαϊκό «Μάχη της Ισσού» που βρέθηκε στην Πομπηία και είναι ένα αντίγραφο του έργου της Έλενας, το οποίο αποδίδεται στον Φιλόξενο από την Ερέτρια.
Τέλος, η Αλεξάνδρα από τη Σικυώνα ήταν ζωγράφος που έζησε κατά τον 3ο αιώνα π.Χ.. Ήταν κόρη και μαθήτρια του Νεάλκη, ο οποίος ήταν ζωγράφος μυθολογικών θεμάτων. Είναι κυρίως γνωστή από τις αναφορές στο έργο του Κλήμη που ονομαζόταν: ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟΣΟ ΙΚΑΝΕΣ ΟΣΟ ΟΙ ΑΝΤΡΕΣ ΝΑ ΦΤΑΣΟΥΝ ΤΗΝ ΤΕΛΕΙΟΤΗΤΑ. Ο Κλήμης όμως είχε από την πλευρά του άλλη πηγή, για το επικείμενο έργο, η οποία θεωρήθηκε ως ένα από τα χαμένα έργα της Αρχαιότητας και ανήκε στον Ελληνιστή Δίδυμο Χαλκέντερο (1ος αιώνας π.Χ.).
Πηγή
Greekoys. (2016). Γυναίκες καλλιτέχνιδες στην Αρχαιότητα. Ανακτήθηκε από https://greektoys.org/2016/03/08/ancient-female-artists/. (τελευταία πρόσβαση 24/2/2025)
