Η κατεξοχήν εμβληματική μορφή του νεοελληνικού διαφωτισμού, ο Αδαμάντιος Κοραής, συνέβαλλε καθοριστικά με το πλούσιο συγγραφικό του έργο στην εθνική αφύπνιση των Ελλήνων, η οποία οδήγησε στην Επανάσταση του 1821.
Ο επιφανής λόγιος που ζούσε στο Παρίσι, αφιέρωσε τη ζωή του στο έργο του, να ξαναδώσει τη χαμένη αίγλη της αρχαίας ελληνικής γλώσσας στη σύγχρονη. Πίστευε βαθιά ότι απαραίτητη προϋπόθεση για την απελευθέρωσή των Ελλήνων, ήταν η επανάκτηση της κλασικής τους κληρονομιάς. Θεωρούσε ότι προτού λάβουν τα όπλα εναντίον του τυράννου, έπρεπε να καλλιεργήσουν το πνεύμα τους. Για το σκοπό αυτό πρόκρινε τα συγγράμματα των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων και αφοσιώθηκε στην εκπόνηση και έκδοση πρωτότυπων μελετών και μεταφράσεων έργων του Ομήρου, του Αριστοτέλη, του Πλάτωνα, του Ξενοφώντα, του Πλουτάρχου και άλλων. Στα βιβλία αυτά προσέθεσε και δικά του προλεγόμενα, σημειώσεις και σχόλια, ώστε να καταστήσει τη μελέτη τους ευκολότερη και το περιεχόμενό τους περισσότερο εύληπτο.
Το φιλολογικό του έργο δεν εξαντλείται μόνο στην προσπάθεια μεταλαμπάδευσης της προγονικής σοφίας στους υπόδουλους Έλληνες, αλλά επεκτείνεται και στη συγγραφή πατριωτικών φυλλαδίων και θρησκευτικών κειμένων. Εργάστηκε αδιάκοπα επί 40 έτη. Πόνημα της μακράς αυτής εργασίας είναι οι 70 περίπου τόμοι που συνέγραψε καλύπτοντας μία θεματολογία ποικίλης ύλης. Συνέγραψε βιβλία φιλολογικά, φιλοσοφικά, λογοτεχνικά, θρησκευτικά, ιατρικά, γλωσσικά και παιδαγωγικά.
Παράλληλα με την ανάδειξη του αρχαιοελληνικού πλούτου γνώσεων, έγινε φορέας των ευρωπαϊκών ιδεών, με τις οποίες έφερε σε επαφή τους συγχρόνους του Έλληνες. Εντυπωσιαζόταν πολύ από τον πολιτισμό και την καλλιέργεια των Γάλλων, οι οποίοι, κατά την άποψή του βρίσκονταν εκείνη την εποχή εγγύτερα από κάθε άλλο ευρωπαϊκό λαό στις αρετές των αρχαίων Ελλήνων. Ποθούσε, συνεπώς, διακαώς, το ίδιο και για τους συμπατριώτες του. Παρά το γεγονός ότι ποτέ δεν υπήρξε συγκεκριμένος ως προς το πώς θα επιτυγχανόταν η απελευθέρωση των Ελλήνων στην πράξη, εντούτοις θεωρούσε ως πανάκεια την μόρφωση των Ελλήνων.
Η «μέση οδός» του Κοραή
Ο Κοραής ήταν λάτρης της αριστοτελικής μεσότητας και της εφαρμογής της στην πολιτική, την παιδεία και τη γλώσσα. Στην πολιτική, πρέσβευε το προοδευτικό πνεύμα του Διαφωτισμού, αλλά όχι το επαναστατικό. Διευκρίνιζε μάλιστα ότι «μακράν από τη Σκύλλαν της αθεΐας και την Χάρυβδην της δεισιδαιμονίας». Ισορροπούσε δηλαδή στο μεταίχμιο της έλλειψης και της υπερβολής. Έγραφε επίσης «μήτε τύραννοι των χυδαίων, μήτε δούλοι της χυδαιότητος αυτών», εννοώντας των μη λογίων. Η αποφυγή των ακροτήτων είχε ως συνέπεια τη δημιουργία στενών φιλιών αλλά και σφοδρών εχθροτήτων.
Στη γλώσσα επίσης πρότεινε μία μέση οδό, προκειμένου να λυθεί το ζήτημα της εποχής, που αφορούσε στο σε ποια γλώσσα έπρεπε να γράφουν οι συγγραφείς. Οι δύο λύσεις που είχαν προταθεί ήταν η χρήση της αρχαΐζουσας γλώσσας και η χρήση της καθομιλουμένης, δηλαδή της δημοτικής. Έχοντας ακλόνητη πίστη στη δύναμη της παιδείας, ο Κοραής θεώρησε ότι έπρεπε να βρεθεί μία μέση λύση ώστε όλοι να καταλαβαίνουν τα κείμενα που διαβάζουν, και οι λόγιοι και οι απλοί άνθρωποι. Η αρχαΐζουσα γλώσσα δε θα μπορούσε να είναι προσιτή στις λαϊκές μάζες και ως εκ τούτου θα αποκλείονταν από την εκπαίδευση. Αλλά και η δημοτική γλώσσα, εκχυδαϊσμένη, με πολλές τουρκικές προσμίξεις, πάλι δεν κρινόταν κατάλληλη ως γλώσσα των συγγραφέων.
Ο Κοραής πρότεινε, επομένως, μία υβριδική γλώσσα την Καθαρεύουσα, η οποία δε θα ήταν ακατάληπτη από τους πολλούς, όπως η αρχαΐζουσα, αλλά θα ήταν εκκαθαρισμένη από τα τουρκικά δάνεια, που θύμιζαν τη μακροχρόνια τουρκική κυριαρχία στην Ελλάδα και θα εμπλουτιζόταν με στοιχεία γραμματικής και λεξιλογίου από την αρχαία ελληνική γλώσσα. Παρά την πρόταση του Κοραή, το γλωσσικό ζήτημα παρέμεινε άλυτο και ταλάνιζε την Ελλάδα μέχρι το τρίτο τέταρτο του 20ου αιώνα.
Επίλογος
Συνοψίζοντας, ο Αδαμάντιος Κοραής δικαίως τίθεται μαζί με τον Ρήγα Βελεστινλή στο βάθρο των προδρόμων της Ελληνικής Επανάστασης. Οραματίστηκε την εθνική αφύπνιση των Ελλήνων, εμφυσώντας τους τις αρχαιοελληνικές αρετές. Συνέβαλε στη διαμόρφωση της εθνικής συνείδησης και στην ιδεολογική προετοιμασία της Επανάστασης του 1821.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για το άρθρο:
Βανδώρος, Γ. (1971). Νέα Γενική Ιστορία, τ. Β, Αθήνα: Γρηγόρης.
Clogg, R. (1984). Σύντομη Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας, Αθήνα: Καρδαμίτσα.
Δημαράς, Κ. Θ. (1998). Νεοελληνικός Διαφωτισμός, Αθήνα: Ερμής.
Φίφης, Ν. Χ. (2020). Ο Αδαμάντιος Κοραής και η αφύπνιση της Ελληνικής συνείδησης. Νέος κόσμος. Ανακτήθηκε στις 25-03-2023 από https://neoskosmos.com/el/2020/05/19/dialogue/opinion/adamantios-korais-kai-i-afypnisi-tis-ellinikis-syneidisis/?fbclid=IwAR1WGIZwQIn6LZXds_Iwtfc74qvSeULOG3EFyG6Iu8wAL6m3bUnI9UmHayU
Χριστίδη, Α., Φ. Η «διόρθωση» της ομιλούμενης γλώσσας και η καθαρεύουσα. Ανακτήθηκε στις 25-03-2023 από https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/history/ag_history/browse.html?start=179
