Το Παραντάις είναι ένα πολυτελές συγκρότημα κατοικιών με πισίνα και κήπους, με οικογένειες πλουσίων που οδηγούν Cherokee και νταντάδες που πηγαίνουν τα παιδιά τους κάθε πρωί στα καλύτερα ιδιωτικά σχολεία. Το συγκρότημα διαθέτει καλοκουρεμένο γκαζόν, καθαρά παρτέρια και πλακόστρωτα δρομάκια χωρίς ίχνος φύλλων, τρωκτικών ή περιττωμάτων από τα κατοικίδια των ενοίκων. Ωστόσο, αυτό το όμορφο προσωπείο μοιάζει με μία φούσκα επίπλαστης τελειότητας, ένα ασταθές οικοδόμημα χτισμένο πάνω στη σαπίλα και την βρωμιά της κοινωνίας.
Και ακριβώς σε αυτό το σκηνικό, η αιχμηρή, τολμηρή γραφή της Φερνάντα Μελτσόρ μας βυθίζει στην άβυσσο – μεταφορικά και κυριολεκτικά. Ο κεντρικός χαρακτήρας της, ο νεαρός Πόλο, είναι ένας αντιήρωας που παλεύει με δαίμονες σε όλη τη διάρκεια της αφήγησης. Πιάνει δουλειά στο Παραντάις ως κηπουρός για να ικανοποιήσει τη μητέρα του που θεωρεί (και του το λέει ευθαρσώς) ότι είναι σκουπίδι. Φροντίζει καθημερινά να διατηρεί την τέλεια εικόνα του συγκροτήματος υπακούοντας αναγκαστικά στις ιδιοτροπίες και τις παράλογες απαιτήσεις τόσο του υπευθύνου του όσο και των υπόλοιπων ενοίκων. Μέχρι που παίρνει την πιο λανθασμένη απόφαση της ζωής του.
Γέννηση ενός εγκληματία
Το βιβλίο περιέχει πολλή βία – σωματική και λεκτική, ενδοοικογενειακή και εναντίον των γυναικών. Ανεξέλεγκτη και πολλές φορές αναίτια. Είναι δύσκολο να κοιτάξεις κατάματα την ωμή βία και να προσπαθήσεις να την κατανοήσεις. Η Μελτσόρ όμως επιχειρεί να την αποδομήσει, να εξετάσει τις κοινωνικές συνθήκες που την γεννούν. Ο Πόλο ξεκινά και τελειώνει την αφήγησή του με τη φράση “Για όλα έφταιγε ο χοντρός”. Μέσα στο χειμαρρώδη λόγο του την επαναλαμβάνει κι άλλες φορές σαν να θέλει να πείσει τον αναγνώστη αλλά και τον ίδιο για την αθωότητά του. Και κατά κάποιο τρόπο έχει δίκιο.
Υπάρχουν μελέτες που υποστηρίζουν ότι κάποιες βιολογικές παράμετροι μπορεί να επηρεάσουν την πιθανότητα ένα άτομο να αναπτύξει εγκληματική συμπεριφορά. Παρόλα αυτά οι παράγοντες που αφορούν το περιβάλλον στο οποίο ζει είναι καθοριστικοί και κάποιος που προσπαθεί να επιβιώσει σε μια συνοικία όπως το Προγκρέσο δεν μπορεί να αποφύγει τις συμμορίες, τη φτώχεια και τις κακοπληρωμένες δουλειές. Είναι αδύνατον να αποφύγει την επαφή με τα ναρκωτικά, τον μισογυνισμό και τις ανισότητες.
Πώς είναι δυνατόν, λοιπόν, να αποφύγει την εγκληματικότητα; Πολλές φορές φαίνεται να είναι η μόνη διέξοδος — ο μοναδικός τρόπος επιβίωσης. Ο Πόλο ήθελε όσο τίποτα να εισχωρήσει σε μία συμμορία για να μπορέσει να ξεφύγει από την “σκατένια ζωή του”. Διότι, όταν κρατάς όπλο, όταν ανήκεις κάπου, όταν αποκτάς χρήματα, όταν “σκοτώνεις αντί να σε σκοτώνουν”, νιώθεις ελεύθερος. Νιώθεις ισχυρός.
Αιματοβαμμένη Κοντέσα
Όπως και σε άλλα έργα της Μελτσόρ, έτσι και στο Παραντάις, οι θρύλοι και τα υπερφυσικά στοιχεία της ισπανόφωνης κουλτούρας έχουν κυρίαρχο ρόλο στην αφήγηση. Το ερειπωμένο, παλιό αρχοντικό δημιουργεί μια ατμόσφαιρα τρόμου και μυστηρίου, τρομοκρατώντας τον Πόλο και χτίζοντας ένα απόκοσμο σκηνικό μπροστά από το οποίο αυτός και ο Φράνκο (ο επονομαζόμενος χοντρός) πίνουν ασταμάτητα μέχρι να θολώσει ο ανυπόφορος κόσμος γύρω τους και καταστρώνουν σχέδια ο καθένας με βάση τις προσωπικές του επιδιώξεις.
Ο Πόλο δεν μπορούσε να μην σκέφτεται το αιματοβαμμένο πρόσωπο που υποτίθεται ότι παραμόνευε πίσω από τα παράθυρα του αρχοντικού, όπως διαλαλούσαν οι γριές του Προγκρέσο. Και σίγουρα δεν περίμενε ποτέ ότι ο θρύλος θα ζωντανέψει μπροστά του, παίρνοντας σάρκα και οστά με τη μορφή μιας άλλης γυναίκας, την νύχτα που έκανε το πιο μοιραίο λάθος.
Το θέμα ήταν η αύρα, η δόνηση που ένιωθε γύρω από τα ερείπια, το αγχωτικό εκείνο συναίσθημα που κατακυρίευε το σώμα του κάθε φορά που καθόταν στα πέτρινα σκαλοπάτια, και το πόσο στ’ αλήθεια καταθλιπτικό ήταν να βρίσκεται εκεί και να πίνει παρέα με τον ηλίθιο χοντρό […]
Κοινωνική κριτική
Δεν μιλάμε λοιπόν απλά για ένα καλογραμμένο, χειμαρρώδες μυθιστόρημα με μακροπερίοδο λόγο και στοιχεία υπερφυσικού, αλλά για μία κραυγή ενάντια στην πραγματικότητα πολλών ανθρώπων εκεί έξω που βιώνουν την εξαθλίωση και την υποτίμηση στο πετσί τους τόσο από τα αφεντικά τους όσο και μέσα στο ίδιο τους το σπίτι. Σε ένα περιβάλλον όπου οι ταξικές διαφορές και η φτώχεια ανθίζουν, μέσα στις ψυχές των ανθρώπων σιγοβράζει το μίσος – ένα βαθύ και αδιαπέραστο σκοτάδι που τους στρέφει να κάνουν τις χειρότερες πράξεις.
Το Παραντάις κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Δώμα σε μετάφραση της Αγγελικής Βασιλάκου.
