Η Βενεζουέλα επανήλθε πρόσφατα στο επίκεντρο των εξελίξεων εξαιτίας της Αμερικανικής εισβολής και της κλιμάκωσης των σχέσεων της χώρας με τις ΗΠΑ (Ιανουάριος 2026). Στην συγκεκριμένη περίπτωση μιλάμε για μία χώρα με ένα πολυσχιδές παρελθόν, με έντονο γεωπολιτικό και ιστορικό ενδιαφέρον. Μελετώντας την ιστορία της Βενεζουέλας μπορεί να γίνει αντιληπτό το πως μία χώρα, που στον σύγχρονο ενεργειακό χάρτη κατέχει μία θέση που θα την καθιστούσε από τις πλουσιότερες χώρες του κόσμου, έχει φτάσει στο σημείο που βρίσκεται σήμερα.
19ος αιώνας: Ο Αγώνας για την Ανεξαρτησία
Η ιστορία της Βενεζουέλας ξεκινάει τον 19ο αιώνα και συγκεκριμένα στις αρχές του 1800. Μέχρι τότε η Βενεζουέλα ήταν μία ισπανική αποικία. Ήταν τότε που εμφανίστηκε στο προσκήνιο ο Simon Bolivar, ένα πρόσωπο που επρόκειτο να αλλάξει την ιστορία της Βενεζουέλας, αλλά και της Νότιας Αμερικής γενικότερα.
Ο Bolivar, γεννήθηκε στο Καράκας (σημερινή πρωτεύουσα της Βενεζουέλας), από μία οικογένεια αριστοκρατών. Επηρεασμένος από τις ιδέες του Διαφωτισμού και της Γαλλικής επανάστασης, αποτέλεσε τον πρωταγωνιστή της επανάστασης κατά της ισπανικής κυριαρχίας. Η δράση του ξεκίνησε το 1813, όταν ξεκίνησε την «Θαυμαστή εκστρατεία» («admirable campaign») και εισέβαλε στην Βενεζουέλα από την σημερινή Κολομβία. Τότε ήταν που ανακηρύχθηκε για πρώτη φορά «El Libertador» («Ελευθερωτής»).
Η μάχη του Καραμπόμπο, το 1821, σφράγισε την ανεξαρτησία της Βενεζουέλας από την ισπανική κυριαρχία. Έτσι, το όραμα του Bolivar, να ενώσει την Κολομβία, την Βενεζουέλα, τον Ισημερινό και τον Παναμά σε ένα ενιαίο κράτος, την Μεγάλη Κολομβία (Gran Colombia), άρχισε να υλοποιείται. Ωστόσο, οι τοπικές ελίτ, με υποστήριξη των στρατιωτικών διοικητών, αποφάσισαν την απόσχιση της Βενεζουέλας από τα σχέδια του Bolivar, το 1830, οπότε και ο ίδιος πεθαίνει.
Η εξουσία της χώρας περνάει στα χέρια των Caudillos- τοπικών στρατιωτικών ηγετών, που επιβλήθηκαν με την βία. Η χρονιά 1830, σηματοδοτεί την έναρξη μίας περιόδου αλλεπάλληλων πραξικοπημάτων και εμφυλίων πολέμων, που διήρκησε μέχρι το 1899. Η περίοδος αυτή, κατέστρεψε παράλληλα και την οικονομία της χώρας, ενώ γέννησε την ιδέα του μιλιταρισμού, εδραιώνοντας την πεποίθηση πως μόνο ένας ισχυρός στρατιωτικός μπορεί να φέρει την τάξη.
20ος αιώνας: Η ανακάλυψη του πετρελαίου
Μέχρι το 1914, η οικονομία της Βενεζουέλας στηριζόταν κατά κύριο λόγο στην παραγωγή καφέ και κακάο, όπως και σε πολλές άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής. Η περίοδος 1914-1958 αποτελεί σημαντική τομή για την ιστορία της Βενεζουέλας, καθώς τότε ανακαλύφθηκαν και αξιοποιήθηκαν τα πλούσια κοιτάσματα πετρελαίου της χώρας.
Η ανακάλυψη των γιγάντιων κοιτασμάτων «Μαύρου Χρυσού» της χώρας, έγινε το 1914 με την γεώτρηση Zumaque I, η οποία συνέπεσε με την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που αύξησε κατακόρυφα την ζήτηση για καύσιμα. Ένα επόμενο γεγονός, η έκρηξη της πηγής Los Barrosos 2, ήταν το γεγονός που πραγματικά έστρεψε την προσοχή στην Βενεζουέλα.
Αυτό οδήγησε τον τότε ηγέτη της Βενεζουέλας, τον δικτάτορα Juan Vicente Gomez, να προχωρήσει στην σύνταξη νόμων που θα ευνοούσαν το εμπόριο του πετρελαίου. Έτσι, κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Βενεζουέλα έγινε ο κύριος προμηθευτής των Συμμάχων, καθιστώντας την γεωπολιτικό σύμμαχο των ΗΠΑ.
Η ανακάλυψη αυτή αναδιαμόρφωσε εντελώς την εικόνα στο εσωτερικό της χώρας. Οι αγρότες, εγκατέλειψαν τις φυτείες καφέ και κακάο, με σκοπό να εργαστούν στα εργοστάσια πετρελαίου, γεγονός που προκάλεσε την ραγδαία αστικοποίηση της περιοχής. Μέχρι το 1928, η Βενεζουέλα είχε γίνει η πρώτη χώρα σε εξαγωγές πετρελαίου στον κόσμο. Αυτό όμως έκρυβε και μία παγίδα: η χώρα έπαψε να παράγει οτιδήποτε άλλο.
1958-1998: Από την άνοδο στην πτώση
Το 1958, η Βενεζουέλα κατάλαβε την εκτεταμένη εξάρτησή της από τις μεγάλες αμερικανικές και βρετανικές πετρελαϊκες εταιρίες. Έτσι, μετά την ανατροπή της τελευταίας στρατιωτικής δικτατορίας, με πρωτοβουλία του τότε υπουργού Ορυχείων και Υδρογονανθράκων της Βενεζουέλας, Juan Pablo Perez Alfonzo, η χώρα πρωτοστάτησε στην ίδρυση του OPEC, με σκοπό τον έλεγχο των τιμών πετρελαίου παγκοσμίως.
Τη δεκαετία του 1970, οι τιμές πετρελαίου εκτοξεύθηκαν, δίνοντας στην χώρα αμέτρητα κέρδη. Όμως η χώρα είχε ένα σημαντικό πρόβλημα: εισήγαγε τα πάντα, ακόμα και τα πιο βασικά είδη διατροφής. Αυτό οδήγησε στην κατάρρευση των τιμών του πετρελαίου, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, και η Βενεζουέλα βρέθηκε να έχει ένα υπέρογκο ποσό χρεών.
Τον Φεβρουάριο του 1989 η κυβέρνηση της Βενεζουέλας, σε συνδυασμό με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, προσπάθησε να επιβάλλει μέτρα λιτότητας. Αυτό οδήγησε σε εξεγέρσεις από τον λαό, με πιο αξιοσημείωτη την εξέγερση Caracazo, στην πόλη Guarenas. Χιλιάδες εξαθλιωμένοι, από την φτώχεια, πολίτες από τις παραγκουπόλεις, κατέβηκαν στο κέντρο και λεηλάτησαν καταστήματα, εκφράζοντας την ανάγκη τους για επιβίωση και την οργή τους κατά της διαφθοράς. Ο πρόεδρος Carlos Andres Perez, προσπάθησε μέσω του στρατού να επιβάλλει την τάξη και άνοιξε πυρ μέσα στο πλήθος. Επίσημα, καταγράφηκαν περίπου 300 νεκροί, ωστόσο γίνεται λόγος για παραπάνω από 2.000 θύματα.
Το Caracazo άλλαξε την Βενεζουέλα και διαμόρφωσε τις συνθήκες που οδήγησαν στην άνοδο στην εξουσία τον Hugo Chavez, ο οποίος προσπάθησε, το 1992, με πραξικόπημα να αναλάβει την εξουσία. Παρά την αποτυχία του πραξικοπήματος, ο Τσάβες αναδείχθηκε ως σύμβολο ελπίδας για τους εξαθλιωμένους. Έτσι, στις εκλογές του 1998, σημειώθηκε η άνοδος στην εξουσία του Chavez, με την παράλληλη έναρξη της Μπολιβαριανής Επανάστασης, που υποσχόταν έναν σοσιαλισμό του 21ου αιώνα.
1999-2013: Η εποχή του Τσάβες
Ο Chavez δεν είδε το πετρέλαιο μόνο ως οικονομικό πόρο, αλλά ως ένα εργαλείο για να ανατρέψει την κυριαρχία των ΗΠΑ στην Βενεζουέλα. Έτσι, εκμεταλλεύτηκε την άνοδο των τιμών του πετρελαίου το 2000 για να αυξήσει την πολιτική του επιρροή. Συγκεκριμένα, μέσα από την παροχή πετρελαίου σε χώρες της Καραϊβικής και της Κεντρικής Αμερικής με ευνοϊκούς όρους, απέκτησε την υποστήριξη των χωρών αυτών σε Διεθνείς Οργανισμούς.
Ωστόσο, το 2002 η πετρελαϊκή βιομηχανία της χώρας βρέθηκε σε μεγάλο κίνδυνο μετά την γενική απεργία των εργαζομένων στο πετρέλαιο, που ζητούσαν εκλογές. Ο Chavez προχώρησε στην απόλυση περίπου 18.οοο εργαζομένων της κρατικής εταιρείας PDVSA, με αποτέλεσμα την μείωση και έως 40% του έμπειρου εργατικού δυναμικού της. Έτσι, η παραγωγή πετρελαίου άρχισε σταδιακά να φθίνει.
Τα επόμενα χρόνια, ο Chavez ξεκίνησε την μεγάλη επίθεση κατά της Ουάσιγκτον με διάφορες κινήσεις στην εξωτερική πολιτική. Η Ρωσία έγινε ο μεγαλύτερος προμηθευτής όπλων της Βενεζουέλας, ενώ η χώρα δανείστηκε δισεκατομμύρια από την Κίνα, δημιουργώντας μεταξύ τους στενές σχέσεις εξάρτησης. Έτσι, κατά την διακυβέρνηση του Τσάβες, ξεκίνησε η πολιτικοποιημένη εξόρυξη πετρελαίου.
2013-Σήμερα: Η εποχή του Μαδούρο
Με τον θάνατο του Τσάβες του 2013, ο Νικολάς Μαδούρο, κληρονόμησε μία οικονομία έτοιμη να καταρρεύσει. Ο πλούτος των πετρελαιοπηγών, δεν αρκούσε πλέον για να καλύψει τα ελλείματα της χώρας και η κακή διαχείριση του παρελθόντος απείλησε την οικονομική της σύσταση. Εδώ είναι που το παράδοξο της Βενεζουέλας κορυφώνεται: η χώρα με τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου, έφτασε από την παραγωγή 3,2 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα, το 1998, σε λιγότερα από 800.00 τα τελευταία χρόνια.
Η κατάσταση οξύνθηκε με τον υπερπληθωρισμό που έπληξε την χώρα σε συνδυασμό με την φτώχεια. Το 2014, όταν οι τιμές πετρελαίου άρχισαν να πέφτουν, η κυβέρνηση Μαδούρο άρχισε να τυπώνει χρήμα για την κάλυψη των ελλειμάτων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την απαξίωση του νομίσματος και τον τριπλασιασμό των τιμών ανά λίγες μέρες.
Η οικονομική κατάσταση της χώρας ήταν τραγική. Η αρρώστια και η πείνα, εξαιτίας της έλλειψης φαρμάκων και τροφίμων, μείωνε ραγδαία την ποιότητα ζωής των ανθρώπων και οδήγησε στην μεγαλύτερη μεταναστευτική κρίση στην ιστορία της Λατινικής Αμερικής. Μέχρι σήμερα, σχεδόν 7,7 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει την χώρα.
Οι εκλογές του Ιουλίου του 2024 και η αμφισβήτηση της νίκης του Μαδούρο, έφεραν την κατάσταση στο ζενίθ της. Ο Μαδούρο στράφηκε στον στρατό για να εξασφαλίσει την εξουσία του, ενώ οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ένωση επέβαλαν πολλαπλές κυρώσεις στην χώρα. Ωστόσο,η στήριξη της Ρωσίας και της Κίνας έχουν επιτρέψει στην χώρα να επιβιώσει με αποτέλεσμα να έχει γίνει ένα σύγχρονο πεδίο μάχης.
Η σύγχρονη πραγματικότητα
Τελικά, η ιστορία της Βενεζουέλας εξηγεί την κατάσταση στην οποία έχει βρεθεί η χώρα τα τελευταία χρόνια και αιτιολογεί το γεγονός πως παρά τον πλούτο της σε πετρέλαιο, βιώνει μια τόσο εκτεταμένη οικονομική εξαθλίωση. Η φτώχεια της Βενεζουέλας δεν προέκυψε από την μείωση των κοιτασμάτων πετρελαίου ή της πετρελαιοπαραγωγής. Αντίθετα, έχει τις ρίζες της στην εσφαλμένη διαχείριση του και στην πολιτική κατεύθυνση της εμπορευματοποίησης του.
Πηγές
Μηχανή του Χρόνου. (χ.η.). Σιμόν Μπολιβάρ: Ο στρατηγός που απελευθέρωσε τη Νότια Αμερική από τους Ισπανούς με στρατό που δεν ξεπερνούσε τους 10.000 άνδρες. (Τελευταία πρόσβαση: 13/1/2026)
News 24/7. (2017). Βενεζουέλα: Η ιστορία της κατάρρευσης μιας πλούσιας χώρας. Ανακτήθηκε από: www.news247.gr. (Τελευταία πρόσβαση: 13/1/2026)
Ανθουλιάς, Τ., (2025). Ιστορία της Βενεζουέλας. Ανακτήθηκε από: ww.openbook.gr (Τελευταία πρόσβαση: 13/1/2025)
